Losowa postać

Prev Next

Nabu

Nabu (biblijny Nebo), bóg miasta Barsip (dzis. Birs Nimrud, blisko Babilonu). Słynął jako opiekun pisma, piśmiennictwa i mądrości w ogóle. Mając pod opieką „tablicę przeznaczenia”, na uroczystym posiedzeniu bogów z...

Hubal

  Głównym bóstwem panteonu mekkańskiego był Hubal. Czczony był w formie posążka o ludzkim kształcie, wykonanego z czerwonego karneolu. Kurajszyci, plemię Mahometa, dorobili mu ze złota utrąconą na wojnie prawą rękę....

Isaf i Na'ila

  Isaf i Na'ila to personifikacja płodności. Bóstwo czczone było w formie dwóch kamieni. Według legendy, pierwotnie była to para ludzi, którzy miłowali się w świątyni mekkańskiej, za co zostali zamienieni...

Nasr

  Poza trzema boginiami Koran wymienia jeszcze kilku innych idoli czczonych w czasach dżahilijji. Są to: Ja'uk, Jaghus, Nasr i Wadd. Nasr (pol. orzeł) był bóstwem jemeńskim, podobnie jak Wadd (pol....

Mojry

  Trzy inne córki Zeusa i Temidy: Mojry. Kloto, Lachezis i Atropos tylko z pozoru sprawiały wrażenie potulnych dziewcząt. W rzeczywistości boginie te, przedstawiane jako prządki, decydowały o długości ludzkiego żywota....

Hera

  Mity stawiały Herę w nie najlepszym świetle. Bogini nie uchroniła się przed typowo ludzkimi cechami, jak zawiść, zazdrość i kłótliwość. Najczęściej krew burzył w niej jednak mąż - pan Olimpu,...

Eros

  Niewinnie wyglądający bóg miał moc, której mógł mu pozazdrościć sam gromowładny Zeus. Zsyłał męki miłosne, przed którymi nikt, nawet olimpijscy bogowie, nie mogli się schronić. Namiętny romans urodziwej bogini Afrodyty i...

Babbar - Szamasz

Babbar-Szamasz, (główny?) bóg solarny. Uosabia dodatnie dla człowieka siły słońca. Oprócz tego, jak często bóstwa solarne, ma znaczenie wysoce etyczne. Przenika serca ludzkie, zna myśli i zamiary, karci złych i...

Folos

  Folos żył w grocie na terenie Epiru. Gdy Herakles przemierzał tę krainę, poprosił stwora, aby udzielił mu gościny. Ten przyjął herosa serdecznie, a gdy gość nieopatrznie poprosił o otworzenie bukłaka...

Al-Fals

  Plemię Tajj czciło Al-Falsa, którego wyobrażał czerwony występ w czarnej skale o antropomorficznych kształtach. Jego świątynia była otoczona świętym obszarem zwanym hima, gdzie znajdowali azyl zbiegowie i uciekinierzy. Obok sanktuarium...

Ciekawostki

Prev Next

Budowa geologiczna Nazaretu

Budowa geologiczna Nazaretu

Budowa geologiczna Nazaretu i jego okolic charakteryzuje się istnieniem ogromnej liczby podziemnych grot, wykorzystywanych niegdyś jako magazyny czy izby, w których chroniono się przed upałami.

Nabatejczycy

Nabatejczycy

Na północnym skraju Al-Hidżazu, na południe od Morza Martwego przez kilka wieków istniało królestwo założone przez Nabatejczyków (arab. Al-Anbat , gr. Napateu) ze stolicą w Petrze. Do dziś toczą się...

Betlejem

Betlejem

Betlejem to niewielkie miasto judzkie położone niedaleko Jerozolimy. Nad miejscem narodzenia Jezusa cesarz Konstantyn w IV w. n.e. wzniósł wspaniałą bazylikę.

Zburzenie Świątyni Jerozolimskiej

Zburzenie Świątyni Jerozolimskiej

Świątynia w Jerozolimie stanowiła symbol jedności i niepodległości Żydów. Dlatego jej zburzenie było wielką narodową tragedią. Po 70 r. n.e. nigdy nie została już odbudowana. Obecnie przed hotelem Holy Land...

Ewangelia Jana

Ewangelia Jana

Ewangelista Jan przez wzniosłość teologii swojej Ewangelii porównany został do szybującego w górę orła.

Wielkie Dionizje

Wielkie Dionizje

Wielkie Dionizje ku czci boga urodzaju do urzędowego kalendarza Aten wprowadził Pizystrat.

Wieczernik

Wieczernik

Tradycja wczesnochrześcijańska zgodnie umieszcza Wieczernik - dom, w którym Chrystus z apostołami spożył Ostatnią Wieczerzę - na Syjonie (południowa część zachodniego wzgórza Jerozolimy). W IV w. wzniesiono tu pięcionawową bazylikę...

Nastarsza inskrypcja w języku arabskim

Nastarsza inskrypcja w języku arabskim

Napis z An-Nimary w Nabatei, sporządzony przez lachmidzkiego władcę, jest jedną z najstarszych inskrypcji w języku arabskim, w piśmie bardzo zbliżonym do nabatejskiego. Datowany jest on na 223 r. kalendarza nabatejskiego,...

Ewangelia Mateusza

Ewangelia Mateusza

Wczesnochrześcijańska tradycja uczyniła człowieka symbolem Mateusza Ewangelisty, gdyż rozpoczyna on swą Ewangelię od obszernego opisu narodzin Jezusa i jego dokładnej genealogii.

Artemizjon

Artemizjon

Jest to najbardziej wysunięty na północ przylądek Eubei, wyspy na Morzu Egejskim. Nazwa wywodzi się od powstałej tam słynnej świątyni Artemidy. Jednak w 1926 r. z tamtejszych wód wyłowiono posąg...

Losowy cytat

Prev Next

Demokryt według Stobajosa

Demokryt według Stobajosa

Pierwsi ludzie, którzy o rozpadzie śmiertelnej natury nic nie wiedzą, ale mają świadomość swoich złych uczynków spełnionych za życia, męczą się w ciągu całego swego życia niepokojem i strachem, wymyślając...

Richard J. Foster

Richard J. Foster

Serce Boga jest najbardziej wrażliwe i najczulsze ze wszystkich. Żaden akt nie pozostanie niezauważony, bez względu na to jak jest niewielki.

Kwintus Enniusz

Kwintus Enniusz

Zabobonni guślarze i bezwstydni przepowiadacze, leniwi, obłąkani albo przyciśnięci nędzą, którzy dla siebie nie znaleźli ścieżki, a innym wskazują gościniec, którzy drugim obiecują skarby, a sami żebrzą u nich o...

Mędrzec Narada

Mędrzec Narada

Ojciec, który ujrzy oblicze syna spłaca swój dług przodkom; syn przynosi mu nieśmiertelność. Pośród ziemskich radości nie ma większej niż radość ojca, któremu narodził się syn. Ani ciało posypane popiołem,...

S. Radakrishnan w „Filozofii Indyjskiej

S. Radakrishnan w  „Filozofii Indyjskiej

Teoria buddyjska powiada, iż dzięki sile karmana świadomość umierającego człowieka rodzi lub zapoczątkowuje szereg stanów świadomości, połączonych z subtelnym organizmem, z którym ostatni obiera sobie siedlisko w jakimś łonie...

Heraklit

Heraklit

Daremnie chcą się oczyścić, skraplając się krwią - pisał Heraklit o mistach - jak gdyby ten, kto wszedł w błoto, błotem chciał się oczyścić. Mógłby uchodzić za obłąkanego, gdyby go...

Charles F. Banning

Charles F. Banning

Zbyt wielu z nas ma chrześcijański słownik, zamiast chrześcijańskiego doświadczenia.

Nauki Buddy

Nauki Buddy

Ananda poprosił go o wyjaśnienie kilku spraw i zapytał Budde: - „Jak mamy, panie zachowywać się wobec kobiet? - Unikać ich widoku. - Ale jeśli już je ujrzymy? - Nie...

F. Tokarz

F. Tokarz

 W kanonach buddyjskich (...) spotykamy naukę o tak zwanej niesubstancjalności wszystkiego. Nie ma substancji w rzeczach fizycznych, nie ma także jakiegoś stałego „ja”, są tylko potoki przesuwających się, zmiennych elementów,...

C. S. Lewis

C. S. Lewis

Jeśli mamy wolę by tylko chodzić, to Bóg jest zadowolony z naszych potknięć.

Kategoria: Katalog
Opublikowano

 

Ludzi zawsze intrygowała przyszłość. Celtowie na wiele sposobów próbowali uchylić jej zasłonę. Pomocna w tym okazywała się magia i natchnienie poetyckie. Pierwszym człowiekiem obdarzonym darem proroczym był w mitologii walijskiej poeta Taliesin.
Taliesin był postacią jak najbardziej realną, historyczną, co więcej - pozostawił po sobie ciekawą spuściznę literacką. Żył w VI w. (534-599) i jest najwcześniejszym poetą tworzącym w języku walijskim, którego utwory przetrwały do naszych czasów. Znany jest z „Księgi Taliesina”, zbioru utworów poetyckich spisanych w średniowieczu (ok. 1275 r.), przedtem utrwalonych tylko w formie ustnej. Większość tych poematów pochodzi z X-XII w., więc nie może być autorstwa Taliesina, ale są tam i wcześniejsze, z których 11 datuje się właśnie na VI w. Na marginesach manuskryptu zachowało się też kilka notatek związanych z jego życiem.
Taliesin jest wymieniany jako jeden z pięciu najważniejszych brytyjskich poetów w dziele „Historia Brittonum”, przypisywanym Nenniusowi. Prawdopodobnie był też bardem na dworach trzech brytyjskie królów. Kierując się treścią zachowanych poematów, można przypuszczać, że piastował stanowisko dworskiego barda króla Powys (królestwo we wschodniej Walii), Brochwela Ysgithroga (ok. 555 r.; znanego też jako Brochwel ap Cyngen), potem jego sukcesora Cynana Garwyna i w końcu króla Rheged (królestwo najprawdopodobniej w północno-wschodniej Anglii, być może zasięgiem obejmowało też tereny południowo-zachodniej Szkocji) Uriena oraz jego syna znanego jako Owain mab Urien. Według legendy Taliesin miał status naczelnego barda Brytanii i jako taki mógł być odpowiedzialny za sędziowanie w turniejach poetyckich.
Przypuszczenie, że Taliesin był bardem króla Artura, opiera się na walijskim micie „Kulhwch i Olwen” spisanym w XI w. Historycy uważają, że Artur mógł panować na przełomie V i VI w. Wymienia się 532 r. jako datę jego śmierci w bitwie pod Camlann. A zatem Artur zginął, zanim Taliesin przyszedł na świat.

Mikstura dla Morfrana
W XVI w. Elis Gruffydd opisał szczegółowo legendarną wersję życia Taliesina zachowaną w ustnej tradycji, opartą na walijskiej mitologii i celtyckim folklorze.
Według tej tradycji Taliesin urodził się jako chłopiec o imieniu Gwion Bach. Był służącym wiedźmy Ceridwen, matki pięknej córki i szpetnego syna o imieniu Morfran. Chcąc wynagrodzić synowi ułomną urodę, wiedźma postanowiła obdarzyć go mądrością. W tym celu sporządziła cudowną miksturę, którą trzeba było gotować bez przerwy przez rok i jeden dzień. Ślepiec
o imieniu Morda pilnował, by ogień nie wygasł, a Gwion Bach mieszał zawartość kotła. Gdy sparzyło go kilka kropel mikstury, instynktownie włożył palec do ust i... wchłonął całą wiedzę i mądrość. Pierwsze, o czym chłopak wówczas pomyślał, to gniew Ceridwen, więc zaczął uciekać, nie czekając na jej furię. Czując, że goni go wiedźma, zamienił się w królika, ale wtedy ona stała się psem. Gdy przybrał postać ryby i wskoczył do rzeki - ona zamieniła się w wydrę. Następnie przemienił się w ptaka - Ceridwen zaś w jastrzębia. Gdy w końcu stał się maleńkim ziarenkiem zboża, jego prześladowczyni, zmieniona w kurę, połknęła go. Wkrótce się okazało, że Ceridwen jest brzemienna. Ponieważ nie miała wątpliwości, że powije syna, postanowiła zabić dziecko od razu po urodzeniu. Lecz kiedy chłopiec przyszedł na świat, był tak śliczny, że nie mogła uśmiercić go własnymi rękami. Zapakowała więc dziecko do skórzanej torby i wrzuciłą do oceanu.

Bard i czarodziej
Dziecko znalazł łowiący łososie Elphin, syn Gwyddno Garanhira, władcy Ceredigionu. Był bardzo zdziwiony widokiem jego czoła, gdyż brwi chłopca promieniały. Wykrzyknął więc tal-iesin - co znaczyło „promienna brew”.
Elphin niósł dziecko w koszyku, zastanawiając się, co usłyszy, gdy pojawi się z nim w domu. Nagle bobas się odezwał i to od razu wierszem. Powiedział, by Elphin nie wątpił w boskie cuda, bo on, choć jest jeszcze mały, ma talent i jest lepszą zdobyczą niż 300 łososi. Wyjaśnił mu też, skąd się wziął, mówiąc: Jestem stary, jestem młody. Byłem martwy byłem żywy. Następnie powiedział Elphinowi, żeby zawsze pamiętał imiona Trójcy Świętej, a nikt go nie pokona. W ten sposób Taliesin został przybranym synem swojego wybawcy.
Gdy skończył 13 lat, Elphin przybył na dwór króla Maelgwna, który zażądał od niego pochwał na swoją cześć oraz na cześć dworu. Elphin odmówił, twierdząc, że lepszym bardem od niego jest Taliesin. Poza tym na dworze nie ma jego żony, najładniejszej i najcnotliwszej kobiety, jaką król mógłby mieć w swoim otoczeniu, by zadać kłam słowom Elphina o cnocie jego małżonki, Rhun, syn Maelgwna, postanowił ją uwieść. Upił więc niewiastę i jako dowód zdrady usiłował zabrać jej obrączkę, a ponieważ nie mógł jej zdjąć obciął kobiecie palec. Kiedy król pokazał ów palec Elphinowi ten, uprzedzony o całym zajściu przez Taliesina, stwierdził, że jego żona częściej obcina paznokcie niż właścicielka tego palca, a jej obrączka nie jest aż tak ciasna. Co więcej, nie miesi sama ciasta chlebowego, którego resztki są za pokazanym mu paznokciem - robi to służąca.
Wówczas Maelgwn zażądał przyprowadzenia Taliesina na dwór, by dowiódł swego talentu. Urządzono zawody, podczas których bardowie w 20 minut musieli ułożyć poemat. Potrafił to tylko Taliesin, a kiedy recytował, wiatr przebiegł po komnatach zamku. Przestraszony król posłał straż po Elphina, lecz następna piosenka Taliesina sprawiła, że z więźnia opadły łańcuchy. Gdy Maelgwn zarządził wyścigi koni, Taliesin przybył na nie ze starą, słabą szkapą. Już po wystartowaniu minął ją każdy z królewskich koni. Wtedy Taliesien dotknął jej zadu gałązką ostrokrzewu, a wówczas królewskie konie zawróciły i zaczęły tańczyć przy ostrokrzewie. Tymczasem chabeta Taliesina przekroczyła linię mety i w ten sposób bard wygrał wyścig.

Merlin i Pani Jeziora
Prawdziwa mądrość wymagała przenikania zamiarów boskich i ludzkich. Jednym słowem - zdolności nadprzyrodzonych. Mając opiekę i rady czarodzieja Medina, Artu mógł królować długo i szczęśliwie – chyba, że nie stosował się do tych rad.

Postać Merlina zmienia się w zależności od daty powstania kolejnych opowieści arturiańskich. W pierwszych jest on synem demona i ziemskiej matki, „małym mędrcem”, który w wieku siedmiu lat przepowiedział, że wieża wznoszona przez Wortigerna się zawali, bo jest budowana nad skrzynią, w której walczą dwa smoki. Potem stał się mistrzem iluzji, zmieniającym swoją postać zależnie od potrzeb, tak że nikt nie znał jego prawdziwego oblicza. W XIX w. przedstawiany jest już jako starzec z długą brodą i w szacie maga. Czarodziej ten wyróżniał się skłonnością do amorów, bowiem oprócz kochanki Morgany miał jeszcze bogdankę Nimue. Była to kobieta z zaświatów, więc uwięzienie przez nią Merlina jest zapewne alegorią jego odejścia do krainy umarłych. Po Merlinie Nimue - jako Pani Jeziora - przejęła rolę opiekunki króla i jego rycerzy.
Istnieje podejrzenie, że pierwowzorem postaci Merlina - arcymaga Brytanii - był współczesny Taliesinowi poeta walijski z VI w. (zachowały się fragmenty jego utworów) Myrddin. Walczył on po stronie króla Gwenddoleu ap Ceidio przeciw Rhydderchowi Haelowi pod Arfderydd. Po przegranej bitwie oszalał i zamieszkał w lesie, wygłaszając dziwaczne proroctwa.

Morgana - wiedźma, wróżka, bogini
Zagadkową rolę w opowieściach o królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu odgrywała czarodziejka Morgana, przyrodnia siostra Artura. Znana też jako Morgana le Fay, była córką Igerny, matki Artura, i jej pierwszego męża Gorloisa z Kornwalii. Według niektórych przekazów (Malory'ego) oddano ją do szkoły w klasztorze, w której nauczyła się „wielkich czarów”. Według innej wersji została kochanką Merlina, by ten wprowadził ją w arkana wiedzy tajemnej - szczególnie czarnej magii. Morgana była zawziętym wrogiem Artura i rycerzy Okrągłego Stołu mieszała im szyki, jak tylko mogła.
W młodości słynęła z niezwykłej urody, ale wraz ze zdobywaniem kolejnych stopni wtajemniczenia - brzydła. Gdy zamiłowanie do nekromancji doprowadziło ją do zażyłości z diabłem, stała się wręcz szpetna. Dzięki magicznym sztuczkom potrafiła jednak ukryć swoje przerażające oblicze. Dla średniowiecznych autorów była wróżką, która, oddając się potępianym przez Kościół praktykom, zmienia się w wiedźmę, kochankę diabła.
Czarodziejką była również Anna (Anna-Morgause), królowa Orkanii, matka Mordreda. To ona, wykorzystując magię, doprowadziła Artura do grzechu cudzołóstwa i kazirodztwa. Wydaje się jednak, że był to „wybieg” autorów usiłujących uczynić wizerunek „dobrego króla” bardziej jasnym. Ciężki grzech popełniony pod wpływem magii - mniej plamił. Jednak obie przyrodnie siostry króla mogły go nienawidzić - miały świadomość, że Artur jest synem zabójcy ich ojca.
Tym bardziej dziwi przybycie Morgany w chwili śmierci króla. Przypłynęła łodzią, w towarzystwie bogiń, by zabrać go do Avalonu, krainy szczęśliwości. Jeśli autorzy czerpali ze starszej, ustnej tradycji, to pod postacią Morgany kryje się celtycka bogini wojny i zniszczenia Morrigan (czy też Modron), potężna bogini matka. O jej boskim statusie świadczy bowiem przybycie po króla aż z zaświatów.

Jeste tutaj:   ProemialBibliotekaCeltowieReligie CeltówKatalogTaliesin
| + -