Losowa postać

Prev Next

Atena

  Piękna i surowa bogini cieszyła się wśród starożytnych wielkim szacunkiem i uwielbieniem. Sympatię budziły też jej typowo kobiece słabostki, dzięki którym wydawała się bliższa zwykłym śmiertelnikom.   Rodzicami bogini byli Zeus i...

Dagan

Bóg pochodzenia prawdopodobnie zachodniosemickiego (syryjskiego). Cieszył się on wielką czcią nad środkowym Eufratem, przede wszystkim w Mari (dzis. Tell-Hariri) i w Tutul = (H)it. Po opanowaniu tych krajów przez dynastię...

Al-Kaba

  Świątyni a Al-Kaba w Mekce ze znajdującym się tam Czarnym Kamieniem (arab. Al-Hadżar al-Aswad) była najważniejszym sanktuarium starożytnych Arabów i celem dorocznych pielgrzymek. Ptolemeusz twierdził, że była ona miejscem kultu...

Jaghus

  Poza trzema boginiami Koran wymienia jeszcze kilku innych idoli czczonych w czasach dżahilijji. Są to: Ja'uk, Jaghus, Nasr i Wadd. Jaghus był prawdopodobnie bogiem słońca, czczonym pod postacią Iwa, szczególnie...

Amazonki

  To mityczne plemię żyło gdzieś na północny wschód od Hellady. Ich królestwo umiejscawiano początkowo w dzikiej Tracji, potem u wybrzeży Morza Czarnego, a wreszcie, kiedy i tamte okolice zostały zbadane,...

Artemida

  Bliźniaczą siostrę Apolla uznawano za bóstwo ważne i prastare, któremu oddawano cześć w Grecji od najdawniejszych czasów. Początkowo była panią dzikiej przyrody wegetacji roślinnej, porodów i położnic, by z czasem...

Plejady

  Zebrane w gromadkę siedmiu gwiazd Plejady, córki tytana Atlasa, trzymają się razem. Ich imiona brzmiały: Elektra, Maja, Tajgete, Kelajno, Alkione, Sterope i Merope. Były żonami bogów, wszystkie urodziły sławnych synów,...

Ningrisu

Pan Girsu, czczony jako lokalna forma Ninruty w panteonie miasta-państwa Lagasz. Wyjątkowym znaleziskiem jest para cylindrów z tekstem hymnu, opisującego jak Gudei podczas snu objawił się Ningirsu polecając odnowę swojej...

Afrodyta

  Była patronką szczęśliwej miłości i najpiękniejszą ze wszystkich bogiń. Powstała z morskiej piany niedaleko Cypru. Najwyraźniej oczekiwano narodzin, skoro powitały ją Wdzięki, Uśmiechy i Igraszki, które odtąd nie odstępowały pięknej...

An

An(um). W wyliczeniach bóstw pierwsze miejsce zajmuje przeważnie Anu. Jego imię oznaczało pierwotnie „gwiazda, niebo”, potem „bóg nieba”, „bóg” w ogóle. Był to „wielki i wyniosły król bogów, król nieba,...

Ciekawostki

Prev Next

Przemiana Tejrezjasza

Przemiana Tejrezjasza

Słynny wieszcz Tejrezjasz, syn nimfy Chariklo, spotkał któregoś dnia dwa parzące się węże. Zabił je i w tej samej chwili stał się kobietą. Gdy po siedmiu latach spotkał znowu w...

Delfickie przepowiednie

Delfickie przepowiednie

Plutarch, grecki filozof i biograf, pochodzący z pobliskiej Cheronei, pełnił przez pewien czas funkcję kapłana Apolla. To on zostawił opis mówiący, że Pytia czerpała swoje natchnienie z pneuma (gazu) o...

Artemizjon

Artemizjon

Jest to najbardziej wysunięty na północ przylądek Eubei, wyspy na Morzu Egejskim. Nazwa wywodzi się od powstałej tam słynnej świątyni Artemidy. Jednak w 1926 r. z tamtejszych wód wyłowiono posąg...

Spełniona przepowiednia

Spełniona przepowiednia

Odyseusz po wielu latach zginął z rąk Telegonosa, syna narodzonego ze związku z czarodziejką Kirke, który nie wiedział, ze ma do czynienia z własnym ojcem i przeszył go włócznią zakończoną...

Na pomoc Zeusowi

Na pomoc Zeusowi

Styks, chcąc pomóc Zeusowi w pokonaniu Kronosa, poprosiła swoje dzieci o wsparcie. Nike wraz z rodzeństwem, Kratosem (Władzą), Bią (Przemocą) i Zelosem (Ambicją), doprowadziła do zwycięstwa Zeusa. W swojej wdzięczności...

Geneza Chrześcijaństwa

Geneza Chrześcijaństwa

Chrześcijaństwo wyszło z judaizmu i przez pewien czas utrzymywało z nim silne związki. Dlatego już na początku nowej ery wyłoniły się dwie grupy wyznawców Chrystusa: judeochrześcijanie - Żydzi, którzy przyjęli...

Judeochrystianizm

Judeochrystianizm

Jeszcze do niedawna w nauce istniał pogląd, że judeochrystianizm skończył się około 70 r. n.e., czyli po upadku powstania żydowskiego przeciw Rzymianom. Obecnie większość badaczy skłania się ku stwierdzeniu, że...

Politeizm arabski

Politeizm arabski

Arabowie czcili wiele bóstw - tradycja wspomina o360posążkach idoli znajdujących się w mekkańskiej świątyni Al-Kaba.

Bazylika Betlejemska

Bazylika Betlejemska

Jest rzeczą niezwykle interesującą, ze Bazylika Betlejemska uniknęła zniszczeń w czasie najazdu perskiego w VII w. n.e. Na fasadzie znajdowało się bowiem - dziś już nieistniejące- malowidło przedstawiające pokłon Trzech...

Miłość Achillesa

Miłość Achillesa

Pentezilea była podobno równie piękna, jak bezwzględna. Przybyła do Troi, by wspomóc króla Priama w walce z Grekami i szybko stała się postrachem oddziałów oblegających miasto. Wreszcie stanęła do pojedynku...

Losowy cytat

Prev Next

Anzelm, arcybiskup Canterbury

Anzelm, arcybiskup Canterbury

 „Credo ut intelligam”, co znaczy „wierzę, aby zrozumieć”

Sura 2, 172

Sura 2, 172

Pobożność nie polega na tym, że zwraca się swe oblicze na wschód czy na zachód. Pobożny jest ten, kto wierzy w Boga i w dzień ostateczny, aniołów, Pismo i proroków;...

Mat. 22, 21; Rzym. 13, 7

Mat. 22, 21; Rzym. 13, 7

Nie ma bowiem władzy, jak tylko pod zwierzchnictwem Boga, a te, które są, przez Boga są ustanowione. Przeto kto sprzeciwia się władzy, sprzeciwia się postanowieniu Bożemu. A kto się sprzeciwia,...

Peter Ustinov

Peter Ustinov

Miłość jest aktem nieskończonego przebaczania, szukaniem ku niej sposobności, które staje się nawykiem.

F. Tokarz

F. Tokarz

 W kanonach buddyjskich (...) spotykamy naukę o tak zwanej niesubstancjalności wszystkiego. Nie ma substancji w rzeczach fizycznych, nie ma także jakiegoś stałego „ja”, są tylko potoki przesuwających się, zmiennych elementów,...

Budda do Anandy

Budda do Anandy

„Anando, gdyby żadnej kobiety nie przyjęto do zakonu (sanghy), Dobre Prawo trwałoby 1000 lat, ale teraz czystość i świętość długo się nie utrzymają i prawo przetrwa 500 lat”

Budda (Mahawagga 1, 21)

Budda (Mahawagga 1, 21)

„Zapalił to ogień pożądania, ogień nienawiści, ogień niewiedzy, zapalił to lęk przed narodzinami, starzeniem się, śmiercią, zmartwieniem, biadaniem, cierpieniem, przygnębieniem i rozpaczą (...). Mając to na uwadze uczeń biegły (w...

Playdassi Thera, mnich z Cejlonu

Playdassi Thera, mnich z Cejlonu

Buddyzm to system moralnego, mentalnego i intelektualnego treningu

Ksenofanes z Kolofonu

Ksenofanes z Kolofonu

Nie było ani nie będzie człowieka który by wiedział coś pewnego o bogach i o wszystkim, o czym mówię. Jeśliby nawet komuś udało się przypadkiem powiedzieć na ten temat coś...

Mistrz zen Dogen

Mistrz zen Dogen

 Bez niepokoju, jako ostrogi grzęźniemy w mieliznach życia, wciąż zamknięci w lochu naszych przymusowych popędów i podświadomych lęków

Kategoria: Religie antycznej Grecji
Opublikowano

O najdawniejszych wierzeniach religijnych i kultach sakralnych ludności Krety możemy mówić jedynie na podstawie znalezisk archeologicznych. Z zestawienia różnych zabytków odnalezionych w miejscach kultu (głównie w grotach skalnych i na polanach górskich) wynika niezbicie, że w religii kreteńskiej na czoło wysunął się kult bogiń. Dopiero z czasem pojawiają się figurki bóstw rodzaju męskiego. Brak męskich wizerunków bogów w najdawniejszym okresie dziejów Krety stanowi problem nie rozwiązany do dziś. Wydaje się jednak, że najbardziej przekonywające wyjaśnienie tego osobliwego faktu dają ci uczeni, którzy widzą w kolejnych etapach religii tego okresu odbicie przemian ustrojowych na wyspie. W ustroju wspólnoty pierwotnej opartej na uprawie roli i hodowli bydła rola kobiety-gospodyni była większa, co przesądzało o istnieniu matriarchalnych stosunków rodowych. Rola mężczyzny wzrosła dopiero wraz z rozwojem techniki, zwłaszcza metalurgii (odlewnictwo, snycerstwo) i wtedy zaczęły kształtować się patriarchalne stosunki rodowe. Matriarchalne stosunki rodowe mogły też być uwarunkowane faktem przedłużającej się nieobecności mężczyzn żeglujących ciągle po morzach i zajmujących się handlem. Kreta, zanim około 1400 roku p.n.e. uległa drugiemu i ostatecznemu najazdowi Achajów, przeżyła okresy hegemonii na całym Morzu Śródziemnym od Syrii i Egiptu aż do Półwyspu Iberyjskiego. Podważenie tej hegemonii przez inne ludy umożliwiło mężczyznom prowadzenie bardziej osiadłego życia na wyspie i zapoczątkowało rozwój patriarchalnych stosunków rodowych. Zmiany ustrojowe zaczęły rzutować na sferę wierzeń i wyobrażeń religijnych. Zanim to jednak nastąpiło, na Krecie panowały boginie. Rozróżnia się dwa typy bogiń: władczynię natury, identyczną z Panią zwierzyny (Potnia theron), prototyp Artemidy, oraz Boginię-Matkę, Wielką Macierz, Boską Macierz, półnagą kobietę z uwydatnionymi cechami płciowymi. Na niektórych gemmach (kamieniach szlachetnych lub półszlachetnych, najczęściej w kształcie owalu, z wyrytymi wklęsło lub wypukło obrazami) można dopatrywać się prototypu Hery, Ateny lub Afrodyty.

 

W licznych grotach skalnych i na wielu wyżynach oddawano cześć różnym boginiom, jak sądzą jedni uczeni, lub zawsze tej samej bogini, jak sądzą inni. Najsłynniejsza jest grota bogini narodzin i opiekunki dzieci Eileithyi położona niedaleko Knossos. Grota Psychro uchodzi za grotę, w której Amaltea karmiła swym mlekiem małego Zeusa (mit o związkach dzieciństwa Zeusa z Kretą przekazał Hezjod w Teogonii X 477). Z groty w Kamares pochodzą słynne wazy (w tzw. stylu kamares) z okresu tzw. drugiej hegemonii kreteńskiej (XVI wiek p.n.e.).

 

Z chwilą pojawienia się na Krecie pierwszych pałaców (Knossos, Phaistos) wydzielano w nich specjalne, niezbyt duże pomieszczenia, w których przechowywano przedmioty kultowe. Z takiego przybytku kultu w pałacu w Knossos pochodzą maleńkie (około 30 cm) figurki tzw. bogiń wężów lub - według innych - po prostu tancerek z obnażonym torsem. Wiele zachowanych gemm i odcisków pieczęci przedstawiających kolumnę i leżące lub stojące po obu jej stronach zwierzęta miałoby wskazywać na rozbudowany kult ze świątyniami (kolumna byłaby jej syntetycznym obrazem) i ofiarami (zwierzęta ofiarne) włącznie. Niektórzy uczeni wręcz utrzymują, że najdawniejszym kultem na Krecie był kult świętych kamieni (betyli) i właśnie kolumn. Betyl czy kolumna miałyby być anikonicznym (tj. bezwizerunkowym, tzn. bez postaci ludzkiej) przedstawieniem bóstwa. Przemawiają za taką interpretacją zachowane gemmy wyobrażające sceny kultowe: taniec nagiej kapłanki przed betylem. Zdaniem innych uczonych kolumna z gemmy może symbolizować po prostu budowlę i nie mieć znaczenia sakralnego. Wydaje się jednak, że pierwsza interpretacja jest słuszniejsza. Kult betyli był szeroko rozpowszechniony w całej Azji Mniejszej. W czasach późniejszych odpowiednikiem jego w Grecji był kult stożka w Paphos, uważanego za Afrodytę, lub obeliski Apollina Agyieusa stojące przed każdym domem. Również kamienne hermy z głową Hermesa i jego symbolem, fallusem, stojące przy drogach i na rynkach miast, nawiązywały do starokreteńskiego kultu kolumn. Chociaż słuszniejszy jest pogląd, że kolumna była przedmiotem kultu, to jednak trudno podzielać bez zastrzeżeń zdanie tych, którzy w licznych zachowanych wizerunkach kolumn chcieliby dopatrywać się dowodu istnienia na Krecie świątyń jako osobnych, wolno stojących budynków, a nie tylko jako pomieszczeń wewnątrz pałacu. Być może, tylko w Niru Chani i Mallii przybytek kultu stał osobno.

 

Wydaje się, że kult świętych drzew potwierdzają liczne zachowane wizerunki scen kultowych, ale zdaniem niektórych uczonych poglądu tego nie da się dziś utrzymać

Rozpowszechniony był też na Krecie kult byka. Hodowla byków zajmowała ważne miejsce w gospodarce ludności wyspy, podobnie jak uprawa drzew oliwnych (stąd można wyprowadzać świętość drzew).

 

Przedmiotem kultowym, który mógł być uważany wprost za bóstwo, był podwójny topór, podwójna siekiera (labrys). Taki obosieczny topór mógł być anikonicznym przedstawieniem Wielkiej Macierzy, mógł też być świętym narzędziem do zabijania ofiar, symbolem pioruna lub wreszcie symbolem władzy. Z praktycznego narzędzia służącego do ścinania i obróbki drzew oraz zabijania ofiar obosieczny topór stał się niejako godłem państwowym utożsamianym z najwyższym bóstwem żeńskim. Tak właśnie niektórzy uczeni interpretują obecność obosiecznego topora na sarkofagu z Hagia Triada.

 

Wapienny sarkofag z Hagia Triada (z około 1400 p.n.e.) z zachowaną do dziś polichromią przedstawia kilka scen kultowych, m. in. procesję, kapłankę przed ołtarzem, ofiarę libacyjną oraz zmarłego przed grobem. Prawdopodobnie mamy do czynienia z ofiarą składaną zmarłemu władcy. Ofiarą jest prawdopodobnie krew zabitego byka wlewana do ziemi przez otwór w kraterze.

 

Nasze informacje dotyczące najdawniejszych wierzeń mieszkańców Krety opierają się wyłącznie na interpretacji źródeł archeologicznych, nie odczytano bowiem do dziś najstarszego pisma kreteńskiego, tzw. pisma linearnego A (od roku 1600 p.n.e., a więc już w okresie, kiedy na wyspie mogły zajść i zapewne zaszły ogromne zmiany), na które natrafiono tylko na Krecie (Knossos, Phaistos, Hagia Triada, Palaikastro, Tylissos). Natomiast do okresu późniejszego (1400-1200 p.n.e.) rozporządzamy źródłami pisanymi po odczytaniu na początku lat pięćdziesiątych poprzedniego wieku tzw. pisma linearnego B, odkrytego na Krecie nie tylko w Knossos, ale też w kilku ośrodkach na kontynencie greckim: w Mykenach, Tebach i Pylos. Teksty odczytane przez Michaela G. F. Ventrisa i J. Chadwicka zawierają archiwalia królów i skarbników królewskich, spisy inwentarzowe, i stanowią nieocenione źródło do poznania przede wszystkim gospodarki kreteńskiej i struktury społeczeństwa. Ale z odczytanych tekstów możemy też zestawić długą listę bogów i bogiń znanych nam dobrze z późniejszej religii greckiej. Jest wśród nich Zeus (Djeus), Hera (Era), Posejdon (Poseidaon), Atena (Athana), Artemida (Artemis), Hermes (Hermaas), Hefajstos (Apaitijo), Dionizos (Divonusos; ale jeszcze nie jako bóg uprawy wina, może tylko jako imię człowieka). Apollo występuje pod przydomkiem Paiawon > Paian. Potnia (Potinija - pani, władczyni) - w czasach późniejszych przydomek Hery i Ateny - występuje jako odrębne bóstwo, opiekunka Pylos. W tekstach pojawia się też żeński odpowiednik Zeusa - bogini Diuia oraz żeński odpowiednik Posejdona – Posidaia. Odczytane teksty mówią wreszcie o składaniu licznych i wręcz ogromnych ofiar. Wśród szafarzy kultu wymieniani są: kapłan (hiereus) i kapłanka (hiereia), niewolnik i niewolnica boga (theoio doelos i doela). Wspomnianego w tekstach kapłana hierourgos można by uważać za tego, który dopełnia ofiary (tzn. zabija zwierzę ofiarne). Kapłanem-ofiarnikiem byłby thyestas (por. imię Tyestesa, syna Pelopsa i Hippodamii, brata Atreusa). Teksty znają też „klucznicę” (klauiphoros) i herolda (keryks, karuke). Odczytano też fragmenty kalendarza świąt religijnych.

 

Obraz religii naszkicowany na podstawie odczytanych tekstów pisma linearnego B odnosi się do całego ówczesnego greckiego obszaru językowego i obejmuje zarówno Kretę, jak i kontynent (głównie Argolidę: Tiryns, Pylos, Mykeny), a także wyspy Morza Egejskiego i wybrzeża Azji Mniejszej, a więc obszary, do których dotarli Achajowie w okresie od XVIII (pierwszy podbój Krety) do XII wieku p.n.e. Podanie o zdobyciu Troi (w 1184 roku p.n.e. według chronologii ustalonej i utrwalonej w III wieku p.n.e. przez Eratostenesa z Kyreny) byłoby echem rzeczywistej wyprawy jednego z władców achajskich (trudno bowiem przypuścić, by w owym czasie na tak rozległym obszarze istniało tylko jedno państwo achajskie, Achaja, jak to sugerowali niektórzy uczeni), który chciał zawładnąć dzisiejszym wzgórzem Hissarłyk (miejscem wykopalisk archeologicznych rozpoczętych w 1870 roku przez Schliemanna), ważnym wówczas pod względem strategicznym i handlowym.

Jeste tutaj:   ProemialBibliotekaGrecjaReligie GrecjiCywilizacja minojska
| + -