Losowa postać

Prev Next

Chejron

  Chejron urodził się ze związku tytana Kronosa i nimfy Filyry. Apollo i Artemida przekazali mu cenną wiedzę, ucząc go sztuki leczenia oraz myślistwa. Centaur udzielał porad w grocie u stóp...

Nanna-Suen

Bóg księżyca, syn Enlila i Ninlil. Jego żoną została Nungil, a ich dziećmi byli bóg słońca Utu i Inana. Główne miejsce kultu Nanny-Suena to świątynia E-kisz-nugal w Urze.

Ningiszzida

Bóg wegetacji, przedstawiany pod postacią węża. Występuje nieraz jako ojciec boga Dumuziego. był także bóstwem świata podziemnego. Władca Lagaszu, Gudea, uważał go za swoje osobiste bóstwo opiekuńcze.

Afrodyta

  Była patronką szczęśliwej miłości i najpiękniejszą ze wszystkich bogiń. Powstała z morskiej piany niedaleko Cypru. Najwyraźniej oczekiwano narodzin, skoro powitały ją Wdzięki, Uśmiechy i Igraszki, które odtąd nie odstępowały pięknej...

Ja'uk

  Poza trzema boginiami Koran wymienia jeszcze kilku innych idoli czczonych w czasach dżahilijji. Są to: Ja'uk, Jaghus, Nasr i Wadd. Ja'u k (pol . ostrzegający) czczony pod postacią posążka konia,...

Manat

  Obok Hubala ważną rolę odgrywały boginie uważane za córki lub żony Hubala, wymieniane w Koranie jako Al-Lat, Manat i AI-Uzza, Al-Lat. Manat była opiekunką losu i przeznaczenia, panią podziemnego świata,...

Hades

  Nie stawiano mu świątyni i nie organizowano uroczystości na jego cześć. Jak bowiem oddawać hołd bogowi świata podziemnego, którego mroczne korytarze i rzeki napawały przerażeniem każdego śmiertelnika?   Hades nie pojawiał się...

Temida

  Temida należała do najważniejszych bóstw, które wedle wierzeń dzierżyły w swych rękach ludzkie losy. Owa prastara bogini sprawiedliwości była małżonką Zeusa jeszcze przed jego związkiem z Herą. Z miłości Zeusa...

Al-Fals

  Plemię Tajj czciło Al-Falsa, którego wyobrażał czerwony występ w czarnej skale o antropomorficznych kształtach. Jego świątynia była otoczona świętym obszarem zwanym hima, gdzie znajdowali azyl zbiegowie i uciekinierzy. Obok sanktuarium...

Enlil

Potężny bóg Enlil, „pan świetności, władca, bawół, wielka góra, znawca przeznaczenia, rozstrzygający losy”, występuje od początku jako wyłączny pan ziemi i może główny bóg Sumerów. Imię jego pierwotnie znaczyło może...

Ciekawostki

Prev Next

Wieczernik

Wieczernik

Tradycja wczesnochrześcijańska zgodnie umieszcza Wieczernik - dom, w którym Chrystus z apostołami spożył Ostatnią Wieczerzę - na Syjonie (południowa część zachodniego wzgórza Jerozolimy). W IV w. wzniesiono tu pięcionawową bazylikę...

Zbawiciel/zbrodniarz

Zbawiciel/zbrodniarz

Śmierć i zmartwychwstanie Jezusa stanowią dla chrześcijan najważniejszy etap jego działalności i podstawę wiary. W świetle prawa rzymskiego Mesjasz umierał jako wichrzyciel, w sposób przewidziany dla największych zbrodniarzy.

Ewangelia Jana

Ewangelia Jana

Ewangelista Jan przez wzniosłość teologii swojej Ewangelii porównany został do szybującego w górę orła.

Nabatejczycy

Nabatejczycy

Na północnym skraju Al-Hidżazu, na południe od Morza Martwego przez kilka wieków istniało królestwo założone przez Nabatejczyków (arab. Al-Anbat , gr. Napateu) ze stolicą w Petrze. Do dziś toczą się...

Łuk Tytusa

Łuk Tytusa

Relief na Łuku Tytusa w Rzymie ukazuje żołnierzy rzymskich z łupami zrabowanymi w Świątyni Jerozolimskiej po zdobyciu miasta w 70 r. n.e.  

Wieniec Ariadny

Wieniec Ariadny

Zdjęty z szyi Ariadny i zawieszony na niebie przez Dionizosa wianek Amfitryty lśnił na niebie pełnym blaskiem, rozjaśniając drogę żeglarzom. Powstałą w ten sposób konstelację gwiazd nazwano Diademem Ariadny. Gwiazdozbiór...

Zmierzch bohaterów

Zmierzch bohaterów

Tezeusz – jeden z największych bohaterów antycznej Grecji – skończył marnie. Został zrzucony ze skał na wyspie Skyros.

Nastarsza inskrypcja w języku arabskim

Nastarsza inskrypcja w języku arabskim

Napis z An-Nimary w Nabatei, sporządzony przez lachmidzkiego władcę, jest jedną z najstarszych inskrypcji w języku arabskim, w piśmie bardzo zbliżonym do nabatejskiego. Datowany jest on na 223 r. kalendarza nabatejskiego,...

Błądząca i ślepa

Błądząca i ślepa

W średniowieczu bardzo popularne było symboliczne przedstawianie Kościoła i Synagogi w personifikacji. Synagogę, jako postać błądzącą i ślepą na ewangeliczną naukę Jezusa, ukazywano z zawiązanymi oczami.

Budowa geologiczna Nazaretu

Budowa geologiczna Nazaretu

Budowa geologiczna Nazaretu i jego okolic charakteryzuje się istnieniem ogromnej liczby podziemnych grot, wykorzystywanych niegdyś jako magazyny czy izby, w których chroniono się przed upałami.

Losowy cytat

Prev Next

Marcin Luter

Marcin Luter

Im mniej słów, tym lepsza modlitwa.

Pastor Earl H. Merritt

Pastor Earl H. Merritt

Czy nie możemy, gdy pracujemy i coś nam upadnie, zamiast się wściekać, podziękować Bogu za siłę, by to podnieść w górę?

Nauki Buddy

Nauki Buddy

Nie zostanie ukarany za swój gniew, będzie ukarany przez swój gniew.

S. Radakrishnan w „Filozofii Indyjskiej

S. Radakrishnan w  „Filozofii Indyjskiej

Teoria buddyjska powiada, iż dzięki sile karmana świadomość umierającego człowieka rodzi lub zapoczątkowuje szereg stanów świadomości, połączonych z subtelnym organizmem, z którym ostatni obiera sobie siedlisko w jakimś łonie...

Budda do Anandy

Budda do Anandy

„Anando, gdyby żadnej kobiety nie przyjęto do zakonu (sanghy), Dobre Prawo trwałoby 1000 lat, ale teraz czystość i świętość długo się nie utrzymają i prawo przetrwa 500 lat”

Erich Fromm

Erich Fromm

 Umieć się koncentrować, znaczy umieć być samym sobą, a to jest właśnie warunkiem zdolności kochania

Cyprian z Kartaginy

Cyprian z Kartaginy

Poza Kościołem nie ma zbawienia.

Charles Wesley

Charles Wesley

Wiara, potężna wiara, obietnica dostrzega i widzi tylko Boga; Śmieje się z niemożliwości i krzyczy to się dokona.

Laurence J. Peter

Laurence J. Peter

Chodzenie do kościoła nie czyni cię chrześcijaninem tak samo jak chodzenie do garażu nie czyni cię samochodem.

Dr H. A. Ironside

Dr H. A. Ironside

Chrystus jest substytutem dla wszystkiego, ale nic nie jest substytutem dla Chrystusa.

Kategoria: Religie antycznej Grecji
Opublikowano

O najdawniejszych wierzeniach religijnych i kultach sakralnych ludności Krety możemy mówić jedynie na podstawie znalezisk archeologicznych. Z zestawienia różnych zabytków odnalezionych w miejscach kultu (głównie w grotach skalnych i na polanach górskich) wynika niezbicie, że w religii kreteńskiej na czoło wysunął się kult bogiń. Dopiero z czasem pojawiają się figurki bóstw rodzaju męskiego. Brak męskich wizerunków bogów w najdawniejszym okresie dziejów Krety stanowi problem nie rozwiązany do dziś. Wydaje się jednak, że najbardziej przekonywające wyjaśnienie tego osobliwego faktu dają ci uczeni, którzy widzą w kolejnych etapach religii tego okresu odbicie przemian ustrojowych na wyspie. W ustroju wspólnoty pierwotnej opartej na uprawie roli i hodowli bydła rola kobiety-gospodyni była większa, co przesądzało o istnieniu matriarchalnych stosunków rodowych. Rola mężczyzny wzrosła dopiero wraz z rozwojem techniki, zwłaszcza metalurgii (odlewnictwo, snycerstwo) i wtedy zaczęły kształtować się patriarchalne stosunki rodowe. Matriarchalne stosunki rodowe mogły też być uwarunkowane faktem przedłużającej się nieobecności mężczyzn żeglujących ciągle po morzach i zajmujących się handlem. Kreta, zanim około 1400 roku p.n.e. uległa drugiemu i ostatecznemu najazdowi Achajów, przeżyła okresy hegemonii na całym Morzu Śródziemnym od Syrii i Egiptu aż do Półwyspu Iberyjskiego. Podważenie tej hegemonii przez inne ludy umożliwiło mężczyznom prowadzenie bardziej osiadłego życia na wyspie i zapoczątkowało rozwój patriarchalnych stosunków rodowych. Zmiany ustrojowe zaczęły rzutować na sferę wierzeń i wyobrażeń religijnych. Zanim to jednak nastąpiło, na Krecie panowały boginie. Rozróżnia się dwa typy bogiń: władczynię natury, identyczną z Panią zwierzyny (Potnia theron), prototyp Artemidy, oraz Boginię-Matkę, Wielką Macierz, Boską Macierz, półnagą kobietę z uwydatnionymi cechami płciowymi. Na niektórych gemmach (kamieniach szlachetnych lub półszlachetnych, najczęściej w kształcie owalu, z wyrytymi wklęsło lub wypukło obrazami) można dopatrywać się prototypu Hery, Ateny lub Afrodyty.

 

W licznych grotach skalnych i na wielu wyżynach oddawano cześć różnym boginiom, jak sądzą jedni uczeni, lub zawsze tej samej bogini, jak sądzą inni. Najsłynniejsza jest grota bogini narodzin i opiekunki dzieci Eileithyi położona niedaleko Knossos. Grota Psychro uchodzi za grotę, w której Amaltea karmiła swym mlekiem małego Zeusa (mit o związkach dzieciństwa Zeusa z Kretą przekazał Hezjod w Teogonii X 477). Z groty w Kamares pochodzą słynne wazy (w tzw. stylu kamares) z okresu tzw. drugiej hegemonii kreteńskiej (XVI wiek p.n.e.).

 

Z chwilą pojawienia się na Krecie pierwszych pałaców (Knossos, Phaistos) wydzielano w nich specjalne, niezbyt duże pomieszczenia, w których przechowywano przedmioty kultowe. Z takiego przybytku kultu w pałacu w Knossos pochodzą maleńkie (około 30 cm) figurki tzw. bogiń wężów lub - według innych - po prostu tancerek z obnażonym torsem. Wiele zachowanych gemm i odcisków pieczęci przedstawiających kolumnę i leżące lub stojące po obu jej stronach zwierzęta miałoby wskazywać na rozbudowany kult ze świątyniami (kolumna byłaby jej syntetycznym obrazem) i ofiarami (zwierzęta ofiarne) włącznie. Niektórzy uczeni wręcz utrzymują, że najdawniejszym kultem na Krecie był kult świętych kamieni (betyli) i właśnie kolumn. Betyl czy kolumna miałyby być anikonicznym (tj. bezwizerunkowym, tzn. bez postaci ludzkiej) przedstawieniem bóstwa. Przemawiają za taką interpretacją zachowane gemmy wyobrażające sceny kultowe: taniec nagiej kapłanki przed betylem. Zdaniem innych uczonych kolumna z gemmy może symbolizować po prostu budowlę i nie mieć znaczenia sakralnego. Wydaje się jednak, że pierwsza interpretacja jest słuszniejsza. Kult betyli był szeroko rozpowszechniony w całej Azji Mniejszej. W czasach późniejszych odpowiednikiem jego w Grecji był kult stożka w Paphos, uważanego za Afrodytę, lub obeliski Apollina Agyieusa stojące przed każdym domem. Również kamienne hermy z głową Hermesa i jego symbolem, fallusem, stojące przy drogach i na rynkach miast, nawiązywały do starokreteńskiego kultu kolumn. Chociaż słuszniejszy jest pogląd, że kolumna była przedmiotem kultu, to jednak trudno podzielać bez zastrzeżeń zdanie tych, którzy w licznych zachowanych wizerunkach kolumn chcieliby dopatrywać się dowodu istnienia na Krecie świątyń jako osobnych, wolno stojących budynków, a nie tylko jako pomieszczeń wewnątrz pałacu. Być może, tylko w Niru Chani i Mallii przybytek kultu stał osobno.

 

Wydaje się, że kult świętych drzew potwierdzają liczne zachowane wizerunki scen kultowych, ale zdaniem niektórych uczonych poglądu tego nie da się dziś utrzymać

Rozpowszechniony był też na Krecie kult byka. Hodowla byków zajmowała ważne miejsce w gospodarce ludności wyspy, podobnie jak uprawa drzew oliwnych (stąd można wyprowadzać świętość drzew).

 

Przedmiotem kultowym, który mógł być uważany wprost za bóstwo, był podwójny topór, podwójna siekiera (labrys). Taki obosieczny topór mógł być anikonicznym przedstawieniem Wielkiej Macierzy, mógł też być świętym narzędziem do zabijania ofiar, symbolem pioruna lub wreszcie symbolem władzy. Z praktycznego narzędzia służącego do ścinania i obróbki drzew oraz zabijania ofiar obosieczny topór stał się niejako godłem państwowym utożsamianym z najwyższym bóstwem żeńskim. Tak właśnie niektórzy uczeni interpretują obecność obosiecznego topora na sarkofagu z Hagia Triada.

 

Wapienny sarkofag z Hagia Triada (z około 1400 p.n.e.) z zachowaną do dziś polichromią przedstawia kilka scen kultowych, m. in. procesję, kapłankę przed ołtarzem, ofiarę libacyjną oraz zmarłego przed grobem. Prawdopodobnie mamy do czynienia z ofiarą składaną zmarłemu władcy. Ofiarą jest prawdopodobnie krew zabitego byka wlewana do ziemi przez otwór w kraterze.

 

Nasze informacje dotyczące najdawniejszych wierzeń mieszkańców Krety opierają się wyłącznie na interpretacji źródeł archeologicznych, nie odczytano bowiem do dziś najstarszego pisma kreteńskiego, tzw. pisma linearnego A (od roku 1600 p.n.e., a więc już w okresie, kiedy na wyspie mogły zajść i zapewne zaszły ogromne zmiany), na które natrafiono tylko na Krecie (Knossos, Phaistos, Hagia Triada, Palaikastro, Tylissos). Natomiast do okresu późniejszego (1400-1200 p.n.e.) rozporządzamy źródłami pisanymi po odczytaniu na początku lat pięćdziesiątych poprzedniego wieku tzw. pisma linearnego B, odkrytego na Krecie nie tylko w Knossos, ale też w kilku ośrodkach na kontynencie greckim: w Mykenach, Tebach i Pylos. Teksty odczytane przez Michaela G. F. Ventrisa i J. Chadwicka zawierają archiwalia królów i skarbników królewskich, spisy inwentarzowe, i stanowią nieocenione źródło do poznania przede wszystkim gospodarki kreteńskiej i struktury społeczeństwa. Ale z odczytanych tekstów możemy też zestawić długą listę bogów i bogiń znanych nam dobrze z późniejszej religii greckiej. Jest wśród nich Zeus (Djeus), Hera (Era), Posejdon (Poseidaon), Atena (Athana), Artemida (Artemis), Hermes (Hermaas), Hefajstos (Apaitijo), Dionizos (Divonusos; ale jeszcze nie jako bóg uprawy wina, może tylko jako imię człowieka). Apollo występuje pod przydomkiem Paiawon > Paian. Potnia (Potinija - pani, władczyni) - w czasach późniejszych przydomek Hery i Ateny - występuje jako odrębne bóstwo, opiekunka Pylos. W tekstach pojawia się też żeński odpowiednik Zeusa - bogini Diuia oraz żeński odpowiednik Posejdona – Posidaia. Odczytane teksty mówią wreszcie o składaniu licznych i wręcz ogromnych ofiar. Wśród szafarzy kultu wymieniani są: kapłan (hiereus) i kapłanka (hiereia), niewolnik i niewolnica boga (theoio doelos i doela). Wspomnianego w tekstach kapłana hierourgos można by uważać za tego, który dopełnia ofiary (tzn. zabija zwierzę ofiarne). Kapłanem-ofiarnikiem byłby thyestas (por. imię Tyestesa, syna Pelopsa i Hippodamii, brata Atreusa). Teksty znają też „klucznicę” (klauiphoros) i herolda (keryks, karuke). Odczytano też fragmenty kalendarza świąt religijnych.

 

Obraz religii naszkicowany na podstawie odczytanych tekstów pisma linearnego B odnosi się do całego ówczesnego greckiego obszaru językowego i obejmuje zarówno Kretę, jak i kontynent (głównie Argolidę: Tiryns, Pylos, Mykeny), a także wyspy Morza Egejskiego i wybrzeża Azji Mniejszej, a więc obszary, do których dotarli Achajowie w okresie od XVIII (pierwszy podbój Krety) do XII wieku p.n.e. Podanie o zdobyciu Troi (w 1184 roku p.n.e. według chronologii ustalonej i utrwalonej w III wieku p.n.e. przez Eratostenesa z Kyreny) byłoby echem rzeczywistej wyprawy jednego z władców achajskich (trudno bowiem przypuścić, by w owym czasie na tak rozległym obszarze istniało tylko jedno państwo achajskie, Achaja, jak to sugerowali niektórzy uczeni), który chciał zawładnąć dzisiejszym wzgórzem Hissarłyk (miejscem wykopalisk archeologicznych rozpoczętych w 1870 roku przez Schliemanna), ważnym wówczas pod względem strategicznym i handlowym.

Jeste tutaj:   ProemialBibliotekaGrecjaReligie GrecjiCywilizacja minojska
| + -