Losowa postać

Prev Next

Nasr

  Poza trzema boginiami Koran wymienia jeszcze kilku innych idoli czczonych w czasach dżahilijji. Są to: Ja'uk, Jaghus, Nasr i Wadd. Nasr (pol. orzeł) był bóstwem jemeńskim, podobnie jak Wadd (pol....

Enlil

Potężny bóg Enlil, „pan świetności, władca, bawół, wielka góra, znawca przeznaczenia, rozstrzygający losy”, występuje od początku jako wyłączny pan ziemi i może główny bóg Sumerów. Imię jego pierwotnie znaczyło może...

Ninhursag

Jedna z bogiń matek, znana jako matka bogów i matka-ziemia. Symbolizowała źródło wszelkiego życia oraz płodność ziemi. czczona była w świątyni E-mah w mieście Adab.

Nimfy

  Choć były córkami gromowładnego Zeusa, potężnych tytanów i innych pradawnych sił, uznawano je zaledwie za bóstwa niższego i rzędu. Te piękne istoty były symbolem nieujarzmionych sił przyrody. Czasem opiekowały się wybranymi...

Ningrisu

Pan Girsu, czczony jako lokalna forma Ninruty w panteonie miasta-państwa Lagasz. Wyjątkowym znaleziskiem jest para cylindrów z tekstem hymnu, opisującego jak Gudei podczas snu objawił się Ningirsu polecając odnowę swojej...

Nanna-Suen

Bóg księżyca, syn Enlila i Ninlil. Jego żoną została Nungil, a ich dziećmi byli bóg słońca Utu i Inana. Główne miejsce kultu Nanny-Suena to świątynia E-kisz-nugal w Urze.

Dagan

Bóg pochodzenia prawdopodobnie zachodniosemickiego (syryjskiego). Cieszył się on wielką czcią nad środkowym Eufratem, przede wszystkim w Mari (dzis. Tell-Hariri) i w Tutul = (H)it. Po opanowaniu tych krajów przez dynastię...

Wadd

  Poza trzema boginiami Koran wymienia jeszcze kilku innych idoli czczonych w czasach dżahilijji. Są to: Ja'uk, Jaghus, Nasr i Wadd (pol. miłość). Świątynia Wadda znajdowała się także w Arabii Środkowej...

Plejady

  Zebrane w gromadkę siedmiu gwiazd Plejady, córki tytana Atlasa, trzymają się razem. Ich imiona brzmiały: Elektra, Maja, Tajgete, Kelajno, Alkione, Sterope i Merope. Były żonami bogów, wszystkie urodziły sławnych synów,...

Hestia

  Opiekunka ogniska domowego, Hestia, znana była z tego, że unikała konfliktów i poświęciła się czynieniu na świecie dobra. Nie opuszczała Olimpu, dlatego nie została główną bohaterką mitów.   Hestia była najstarszym z...

Ciekawostki

Prev Next

Hermes

Hermes

Hermes w starożytności był przedstawiany jako chłopiec lub brodaty młody mężczyzna. Nosił grecki kapelusz z szerokim rondem (czasami znajdowały się na nim skrzydła), na nogach zaś miał uskrzydlone sandały. Wyglądem...

Wszyscy równi

Wszyscy równi

W misteriach eleuzyńskich mogli brać udział wszyscy posługujący się językiem greckim Nie wykluczano z nich kobiet, cudzoziemców i niewolników Obrzędy były dla każdego, bowiem każdy mieszkaniec Hellady był równy wobec...

Delfickie przepowiednie

Delfickie przepowiednie

Plutarch, grecki filozof i biograf, pochodzący z pobliskiej Cheronei, pełnił przez pewien czas funkcję kapłana Apolla. To on zostawił opis mówiący, że Pytia czerpała swoje natchnienie z pneuma (gazu) o...

Przemiana Tejrezjasza

Przemiana Tejrezjasza

Słynny wieszcz Tejrezjasz, syn nimfy Chariklo, spotkał któregoś dnia dwa parzące się węże. Zabił je i w tej samej chwili stał się kobietą. Gdy po siedmiu latach spotkał znowu w...

Wielkie Dionizje

Wielkie Dionizje

Wielkie Dionizje ku czci boga urodzaju do urzędowego kalendarza Aten wprowadził Pizystrat.

360 bogów

360 bogów

Arabowie czcili wiele bóstw - tradycja wspomina o360 posążkach idoli znajdujących się w mekkańskiej świątyni Al-Kaba.

Nastarsza inskrypcja w języku arabskim

Nastarsza inskrypcja w języku arabskim

Napis z An-Nimary w Nabatei, sporządzony przez lachmidzkiego władcę, jest jedną z najstarszych inskrypcji w języku arabskim, w piśmie bardzo zbliżonym do nabatejskiego. Datowany jest on na 223 r. kalendarza nabatejskiego,...

Doborowe towarzystwo

Doborowe towarzystwo

Dionizos przemierzał świat wraz ze swoim niezwykłym orszakiem. Znaleźli się w nim satyrowie - postaci na poły zwierzęce, z końskimi lub oślimi uszami i ogonem, a także pokrewni im sylenowie...

Nabatejczycy

Nabatejczycy

Na północnym skraju Al-Hidżazu, na południe od Morza Martwego przez kilka wieków istniało królestwo założone przez Nabatejczyków (arab. Al-Anbat , gr. Napateu) ze stolicą w Petrze. Do dziś toczą się...

Zmierzch bohaterów

Zmierzch bohaterów

Tezeusz – jeden z największych bohaterów antycznej Grecji – skończył marnie. Został zrzucony ze skał na wyspie Skyros.

Losowy cytat

Prev Next

Kwintus Enniusz

Kwintus Enniusz

Zabobonni guślarze i bezwstydni przepowiadacze, leniwi, obłąkani albo przyciśnięci nędzą, którzy dla siebie nie znaleźli ścieżki, a innym wskazują gościniec, którzy drugim obiecują skarby, a sami żebrzą u nich o...

Ksenofanes o bogu

Ksenofanes o bogu

Cały widzi, cały myśli, cały słyszy i że bez trudu porusza wszystko rozumną myślą.

Demokryt

Demokryt

Ludzie w modlitwach błagają bogów o zdrowie, a nie wiedzą, że sami w sobie mają nad nim władzę.

Heraklit

Heraklit

Daremnie chcą się oczyścić, skraplając się krwią - pisał Heraklit o mistach - jak gdyby ten, kto wszedł w błoto, błotem chciał się oczyścić. Mógłby uchodzić za obłąkanego, gdyby go...

Maurycy Maeterlinck

Maurycy Maeterlinck

Trzeba przyznać, że nigdy żadne wierzenie nie było piękniejsze, prawdziwsze, słuszniejsze, a do pewnego stopnia i bardziej prawdopodobne niż doktryna reinkarnacji. Ona jedna ze swą zasadą odpokutowań i stopniowych oczyszczeń,...

S. Radhakrishnan

S. Radhakrishnan

Budda zdawał sobie sprawę z pustki wewnętrznej wielu wierzeń, które ludzie przywykli uważać za artykuły wiary. Nienawidził tego daremnego robienia z siebie głupców przez ludzi. Podniósł głos przeciw przesądowi i...

Anonim

Anonim

Kiedy życie rzuca cię na kolana, jesteś w idealnej pozycji, do modlitwy!

William Henry Seward

William Henry Seward

Chrześcijaństwo zapewnia jednolitą odpowiedź na całe życie.

Corrie Ten Boom

Corrie Ten Boom

Czy jest modlitwa kierownicy lub koła zapasowego?

Heraklit

Heraklit

Tego świata, jednego i tego samego świata wszechrzeczy, nie stworzył nikt spośród bogów ani też nikt spośród ludzi, lecz był on zawsze, jest i będzie wiecznie żywym ogniem zapalającym się...

Kategoria: Religie antycznej Grecji
Opublikowano

Ogromny wpływ na rozwój religii tego okresu, a także religijności Greków i nastawienia człowieka do religii wywarła tragedia attycka. Wywodzi się ona z obchodu religijnego ku czci Dionizosa, z pieśni chóralnej zwanej dytyrambem, śpiewanej przez mężczyzn odzianych w koźle skóry („tragedia” znaczy dosłownie „pieśń kozłów”) i przedstawiających satyrów z orszaku tego boga winnej latorośli. Obok chóru (tragedia grecka do końca przypominała bardziej oratorium czy nawet operę niż dramat w dzisiejszym rozumieniu tego słowa) wprowadzono najpierw jednego aktora jako interlokutora chóru (Tespis), a następnie drugiego (Ajschylos) i trzeciego (Sofokles). Dość szybko też rozszerzono tematykę tragedii: z dramatyzacji mitu o Dionizosie stała się ona dramatycznym przedstawieniem innych mitów, a w końcu posługiwała się tematyką mitologiczną tylko pozornie, ujawniając czysto ludzkie motywy wszelkich poczynań swych bohaterów.

 

Pierwszy z trzech wielkich tragików greckich, Ajschylos, głosił w swych utworach tradycyjne przykazania religijno-moralne.

 

Zeus w jego tragediach jest wszechmocny i sprawiedliwy zarazem. Swą wyjątkową rolę zawdzięcza on temu, że jego wola utożsamia się z Losem, Przeznaczeniem. Nowe, wyższe pojęcie bóstwa zawdzięczał Ajschylos wpływowi religii apollińskiej Delf. Bóstwo kieruje i życiem poszczególnych ludzi, którzy muszą wystrzegać się, by nie obrazić go pychą, butą (hybris), i losami całych narodów (zwycięstwo Greków nad Persami pod Salaminą było przejawem sprawiedliwości boskiej). I jeśli w Prometeuszu skowanym Zeus został przedstawiony jako znienawidzony tyran, to stało się tak zgodnie z wymaganiami kompozycji całej trylogii (tragedie greckie łączono w trylogie i dodawano do nich tzw. dramat satyrowy). Prometeusz, prototyp buntowników, jednał się w końcu z Zeusem, a cała trylogia była gloryfikacją Pana na Olimpie. Inaczej być nie mogło w przedstawieniu, które stanowiło część liturgii dionizyjskiej. Niemniej samo ukazanie na scenie postaci herosa, będącego symbolem ludzkości i cierpiącego za ludzkość, musiało budzić podziw dla człowieka walczącego o postęp i dezaprobatę dla okrutnego wyroku boskiego tyrana. Admiracja dla człowieka widoczna jest jeszcze wyraźniej u drugiego wielkiego tragika greckiego, u Sofoklesa.

 

Sofokles (496-406 p.n.e.) dobrze oddał w swych tragediach światopogląd epoki odzwierciedlający się najwyraźniej we współczesnej filozofii. W Antygonie w pieśni chóru znajduje się pochwała człowieka, który opanował, morze i uczynił sobie posłuszną ziemię, ujarzmił dzikie zwierzęta, wynalazł mowę, odkrył w sobie instynkt społeczny, potrafi zaradzić chorobom, choć nie zdoła ujść śmierci. (Dodajmy tu, że koncepcję rozwoju historycznego ludzkości naszkicował najlepiej Demokryt, a najpełniejszy wykład poglądów Demokryta na historię kultury zawiera obszerny fragment olbrzymiej Historii powszechnej [Bibliotheke] Diodora Sycylijskiego z I wieku p.n.e.).

 

Zapowiedź nowego w tragediach Sofoklesa nie oznaczała, że rezygnował on świadomie z tradycyjnego poglądu na świat. Trudno przypuścić, aby sędziowie rozstrzygający konkursy dramatyczne przyznali aż 18 czy nawet 20 razy zwycięstwo autorowi, który by miał głosić nowinki (lub tylko nowinki). Wprawdzie tragedia Sofoklesa wolna jest od pewnego monumentalizmu utworów Ajschylosa, a on sam nie miał w sobie nic z hieratyczności, jaka cechowała jego poprzednika, to jednak i on pozostał głosicielem chwały bóstwa, potęgi przeznaczenia, przed którym nikt nie zdoła umknąć (np. Edyp), uległości człowieka mimo jego wyjątkowej roli we wszechświecie. Odczucie małości i ograniczoności człowieka było następstwem przekonania o nieuchronności kresu życia. Sofokles daje temu wyraz już w Antygonie („śmierci nie ujdzie on grotów”, w. 351) i w pieśni chóru w Edypie w Kolonos.

 

Ostatni z trójki wielkich tragików greckich, Eurypides (ok. 480-408 p.n.e.), choć współczesny Sofoklesowi, należy właściwie do nowej epoki, a ściślej do nowego pokolenia. Był racjonalistą. Bohaterowie jego tragedii nie mają w sobie nic heroicznego, działają jak zwykli ludzie, szarpani namiętnościami, pełni wahań, nie spełnionych pragnień, rozsadzani ambicją. Działanie ich nie jest inspirowane przez bogów, lecz ma swe psychologiczne uzasadnienie, jest zawsze czymś umotywowane. Eurypides stara się zawsze wytłumaczyć każdy czyn swych bohaterów, uprawdopodobnić każdą sytuację przedstawioną na scenie także wtedy gdy chodziło o bogów. Był konsekwentnym racjonalistą w sprawach religii. Czy był ateistą, trudno powiedzieć. Był przeciwnikiem tradycyjnej religii i tradycyjnych bogów. Otwarcie występował przeciw religii Apollina z Delf, do której nie kryła swego krytycznego stosunku demokracja ateńska (w czasie wojen perskich Delfy nie tylko nie zajęły wyraźnie antyperskiej postawy, lecz nawet były nastawione ugodowo czy wręcz służalczo wobec najeźdźców). Wątpił w mądrość boga z Delf. Dla niego bóg ulegający złu i czyniący zło nie jest bogiem. Moralności od bogów pierwszy domagał się - jak wiemy - Hezjod. Według Eurypidesa żaden z tradycyjnych bogów mitologii greckiej nie może zasłużyć na miano w pełni doskonałego moralnie. I choć również w jego tragediach nie brak przykładów modlitw, to obecność ich uwarunkowana jest raczej względami kompozycji utworu i sytuacją ma scenie. Eurypides odcina się wyraźnie i od praktyk religijnych (np. od wróżbiarstwa), i od modlitw ku czci tradycyjnych bóstw.

 

Np. niezwykłość modlitwy Hekabe, matki Parysa, polega nie tylko na tym, że Eurypides odwraca się od rozpowszechnionego politeizmu i wysuwa koncepcję bóstwa wyższego rzędu, bóstwa abstrakcyjnego. Nazywając najwyższe bóstwo Ładem przyrody i Myślą nawiązuje formalnie do znanej koncepcji Anaksagorasa, który twierdził, że poza i ponad naturą jest Umysł, Rozum, który wszystko uporządkował, ale zna też atomistyczną koncepcję „samouporządkowania” kosmosu wysuniętą przez Leukipposa i Demokryta. W modlitwie Hekaby Zeus nie zaprowadził ładu w przyrodzie, lecz jest ładem przyrody (a raczej sam ład przyrody awansował do roli absolutu), jest Myślą, ale Myślą ludzką (a raczej myśl ludzka, nie krępowana i nie ograniczana, sięga wyżyn absolutu). Wreszcie w epitecie „bezgłośny” można się też dopatrzeć chęci przeciwstawienia się idealistycznej interpretacji Logosu Heraklita przemawiającego niejako do ludzi („nie mnie, lecz Logosu posłuchawszy, dobrze jest przyznać...”).

 

Dodajmy tu, że i koncepcję Umysłu Anaksagorasa, podchwyconą skwapliwie przez Platona i Arystotelesa, tez można rozumieć w sposób odbiegający od interpretacji idealistycznej. Filozofia ładu, porządku we wszechświecie, filozofia, jaką głosił Anaksagoras, zrodziła się po wojnach perskich, po okresie niepokojów wewnętrznych, kiedy w Atenach nastał czas odbudowy tego, co warto było wskrzeszać do istnienia, oraz budowy tego, czego dotychczas nie było. Filozofia Anaksagorasa oddziałała twórczo na Peryklesa, ale równie skutecznie geniusz tego ostatniego, jego planowa działalność oddziałały na twórcę filozofii ładu. Umysł Anaksagorasa może też oznaczać nie tyle jakiś transcendentny absolut, ile raczej jakąś najogólniejszą formułę humanistyczną nadającą się do przyjęcia dla wszystkich: autonomię wysiłku ludzkiego, planowego, racjonalnego działania.

Jeste tutaj:   ProemialBibliotekaGrecjaReligie GrecjiTragedie greckie
| + -