Losowa postać

Prev Next

Nergal

Czwartą wielką częścią wszechświata jest podziemie, Arallu. Eufemistycznie nazywano je wprost „ziemią” albo „wielką ziemią”, „ziemią bez powrotu”. Było ono miejscem pobytu zmarłych i podlegało władzy bogini Ereszkigal („parni wielkiej...

Nike

  Skrzydlata bogini, towarzyszka Ateny, uosabiała zwycięstwo. Sama decydowała, po czyjej stronie stanąć w boju. Każda istota ziemska i niebiańska marzyła o przychylności córki tytana Pallasa i bogini rzeki zaświatów, Styks. Nike...

Al-Lat

  Obok Hubala ważną rolę odgrywały boginie uważane za córki lub żony Hubala, wymieniane w Koranie jako Al-Lat, Manat i AI-Uzza, Al-Lat (pol. bogini) to jedno z najstarszych bóstw semickich. Dla...

Tanatos

  Tanatos młodzieńca, który pomimo swojej delikatnej urody budził wśród ludzi paniczny strach. Ten syn Nocy i bliźniaczy brat Hypnosa (boga snu) pełnił obowiązki samej śmierci, którą uosabiał, gdy na swych...

Nimfy

  Choć były córkami gromowładnego Zeusa, potężnych tytanów i innych pradawnych sił, uznawano je zaledwie za bóstwa niższego i rzędu. Te piękne istoty były symbolem nieujarzmionych sił przyrody. Czasem opiekowały się wybranymi...

Dagan

Bóg pochodzenia prawdopodobnie zachodniosemickiego (syryjskiego). Cieszył się on wielką czcią nad środkowym Eufratem, przede wszystkim w Mari (dzis. Tell-Hariri) i w Tutul = (H)it. Po opanowaniu tych krajów przez dynastię...

Chimera

  Chimera, podobnie jak Sfinks, Cerber i wiele innych potworów, była owocem związku Echidny i Tyfona. Obdarzona głową lwa oraz ogonem smoka, wychowywała się u Amisodaresa, króla Karii. Według Homera był...

Eros

  Niewinnie wyglądający bóg miał moc, której mógł mu pozazdrościć sam gromowładny Zeus. Zsyłał męki miłosne, przed którymi nikt, nawet olimpijscy bogowie, nie mogli się schronić. Namiętny romans urodziwej bogini Afrodyty i...

Nunusk

Wraz z Gibi, bogowie pochodzenia sumeryjskiego, uosabiali ogień. Obaj uchodzili dalej za wrogów ciemności i jej mocy, szczególnie demonów.

Adad

Czczony pod wieloma różnymi imionami (Adad, Iszkur, Mer i in.) bóg zjawisk atmosferycznych Babilonii sumeryjskiej. Jako Adad pojawił się (z Syrii?) w drugiej połowie III tysiąclecia i stał się głównym...

Ciekawostki

Prev Next

Zburzenie Świątyni Jerozolimskiej

Zburzenie Świątyni Jerozolimskiej

Świątynia w Jerozolimie stanowiła symbol jedności i niepodległości Żydów. Dlatego jej zburzenie było wielką narodową tragedią. Po 70 r. n.e. nigdy nie została już odbudowana. Obecnie przed hotelem Holy Land...

Łuk Tytusa

Łuk Tytusa

Relief na Łuku Tytusa w Rzymie ukazuje żołnierzy rzymskich z łupami zrabowanymi w Świątyni Jerozolimskiej po zdobyciu miasta w 70 r. n.e.  

Błądząca i ślepa

Błądząca i ślepa

W średniowieczu bardzo popularne było symboliczne przedstawianie Kościoła i Synagogi w personifikacji. Synagogę, jako postać błądzącą i ślepą na ewangeliczną naukę Jezusa, ukazywano z zawiązanymi oczami.

Nowy Testament

Nowy Testament

  Obecnie w skład Nowego Testamentu wchodzi 27 ksiąg kanonicznych, czyli takich, które uznano ostatecznie za powstałe pod wpływem Bożego natchnienia. Proces kształtowania się kanonu ksiąg był dość długi - trwał...

Judeochrystianizm

Judeochrystianizm

Jeszcze do niedawna w nauce istniał pogląd, że judeochrystianizm skończył się około 70 r. n.e., czyli po upadku powstania żydowskiego przeciw Rzymianom. Obecnie większość badaczy skłania się ku stwierdzeniu, że...

360 bogów

360 bogów

Arabowie czcili wiele bóstw - tradycja wspomina o360 posążkach idoli znajdujących się w mekkańskiej świątyni Al-Kaba.

Delfickie przepowiednie

Delfickie przepowiednie

Plutarch, grecki filozof i biograf, pochodzący z pobliskiej Cheronei, pełnił przez pewien czas funkcję kapłana Apolla. To on zostawił opis mówiący, że Pytia czerpała swoje natchnienie z pneuma (gazu) o...

Majowie

Majowie

Majowie to obecnie ludność tubylcza, przede wszystkim wiejska, zamieszkująca południową część Meksyku (zwłaszcza Jukatan) oraz Gwatemalę, Belize; Honduras i Salwador. Stanowią największe skupisko ludności indiańskiej na północ od Peru; ich...

Bazylika Betlejemska

Bazylika Betlejemska

Jest rzeczą niezwykle interesującą, ze Bazylika Betlejemska uniknęła zniszczeń w czasie najazdu perskiego w VII w. n.e. Na fasadzie znajdowało się bowiem - dziś już nieistniejące- malowidło przedstawiające pokłon Trzech...

Świątynia Jerozolimska

Świątynia Jerozolimska

Nic nie zachowało się ze Świątyni Jerozolimskiej oprócz części otaczających ją murów. Istnieje niewiele dokumentów ikonograficznych, raczej symbolicznie niż rzeczywiście przedstawiających to miejsce. Jednym z nich jest panel na ścianie...

Losowy cytat

Prev Next

Heraklit

Heraklit

Tego świata, jednego i tego samego świata wszechrzeczy, nie stworzył nikt spośród bogów ani też nikt spośród ludzi, lecz był on zawsze, jest i będzie wiecznie żywym ogniem zapalającym się...

1 P. 2, 13

1 P. 2, 13

Bądźcie poddani każdej ludzkiej władzy ze względu na Pana.

Demokryt według Stobajosa

Demokryt według Stobajosa

Pierwsi ludzie, którzy o rozpadzie śmiertelnej natury nic nie wiedzą, ale mają świadomość swoich złych uczynków spełnionych za życia, męczą się w ciągu całego swego życia niepokojem i strachem, wymyślając...

S. Radhakrishnan

S. Radhakrishnan

Budda zdawał sobie sprawę z pustki wewnętrznej wielu wierzeń, które ludzie przywykli uważać za artykuły wiary. Nienawidził tego daremnego robienia z siebie głupców przez ludzi. Podniósł głos przeciw przesądowi i...

Nauki Buddy

Nauki Buddy

Trzy rzeczy, które nie mogą być długo ukryty: słońce, księżyc i prawda.

Charles F. Banning

Charles F. Banning

Zbyt wielu z nas ma chrześcijański słownik, zamiast chrześcijańskiego doświadczenia.

Peter Ustinov

Peter Ustinov

Miłość jest aktem nieskończonego przebaczania, szukaniem ku niej sposobności, które staje się nawykiem.

Mahatma Gandhi

Mahatma Gandhi

Przyjazne studiowanie religii świata jest świętym obowiązkiem.

Samuel Taylor Coleridge

Samuel Taylor Coleridge

Chrześcijaństwo nie jest teorią i domysłem, ale życiem; nie filozofią życia, ale żywą obecnością.

Heraklit

Heraklit

Daremnie chcą się oczyścić, skraplając się krwią - pisał Heraklit o mistach - jak gdyby ten, kto wszedł w błoto, błotem chciał się oczyścić. Mógłby uchodzić za obłąkanego, gdyby go...

Kategoria: Judaizm
Opublikowano

Starożytny Bliski Wschód, który w ciągu swych długich dziejów był kolebką wielu różnych religii, jest także miejscem powstania judaizmu. Jeśli jednak większość starożytnych religii powstałych na tym obszarze, obejmującym umownie tereny Wyżyny Irańskiej, Mezopotamii, Anatolii, Syrii i Palestyny, Półwyspu Arabskiego i Egiptu, dawno uległa zapomnieniu i zginęła w pomroce dziejów, tak że znamy je tylko z dawnych tekstów i zabytków wydobytych na światło dzienne przez archeologów, to judaizm - podobnie jak chrześcijaństwo - należy do tych nielicznych religii, które przetrwały do naszych czasów. Jego początki sięgają drugiego tysiąclecia przed naszą erą. Ma on więc za sobą ponad trzy tysiącletnią historię. W ciągu tak długich dziejów judaizm przechodził różne koleje, ulegał rozmaitym wpływom i w rezultacie zmieniającej się sytuacji historycznej i społecznej jego wyznawców zmieniał także swoje oblicze. Toteż syntetyczne przedstawienie dziejów tej religii, zwłaszcza w niedużym szkicu, nie należy do łatwych zadań i nastręcza niemałe trudności.

 

Historia tej religii wiąże się ściśle z dziejami narodu, który tę religię wyznawał i wyznaje po dziś. Judaizm bowiem pozostał religią narodową Żydów. Jego wyznawcy są dzisiaj rozproszeni po całym świecie. Toteż na ogół podobnie jak w dziejach narodu, wyróżnia się w historii judaizmu dwa zasadnicze okresy. Pierwszy z nich nosi miano biblijnego, ponieważ Biblia stanowi główne źródło naszych wiadomości o dziejach tej religii w tym okresie. Drugi zaś okres określa się najczęściej jako pobiblijny, aczkolwiek nazwa ta jest o tyle nieścisła, że początki judaizmu wywodzą się z okresu biblijnego. Dlatego także ten drugi okres określa się mianem judaizmu rabinicznego, by podkreślić, że chodzi tu o typ religii judaistycznej, który wywodząc się wprawdzie z Biblii, ukształtował się głównie w okresie działalności rabinów, a podstawowym źródłem jego poznania jest literatura rabiniczna, zwana także od swego najważniejszego dzieła, Talmudu, literaturą talmudyczną.

 

Przyjmuje się powszechnie, że początki judaizmu wywodzą się z wierzeń dawnych plemion hebrajskich, które - podobnie jak inni Semici - prowadziły początkowo koczowniczy tryb życia. Dostępne nam dokumenty historyczne wskazują, że religia Hebrajczyków w jej najwcześniejszym stadium miała wiele wspólnego z wierzeniami innych ludów semickich starożytnego Bliskiego Wschodu. Znalazły się w niej wszystkie istotne elementy religii dawnych ludów semickich. Później jednak religia ta rozwijała się swoimi drogami. Prześledzić je można właśnie dzięki zbiorom różnych utworów pisanych, które powstały w jej kręgu.

 

Jednym z takich zbiorów jest Biblia, którą w judaizmie stanowi tylko Stary Testament. Składa się na nią zbiór ksiąg powstałych mniej więcej w ciągu tysiąca lat pomiędzy 1200 a 150 r. p.n.e. Biblia judaizmu, czyli Stary Testament, dotarła do nas jako pewna skończona całość, złożona z trzech części. Pierwszą stanowi Tora, zwana też Prawem lub Pięcioksięgiem Mojżeszowym. Na drugą część, obejmującą pisma proroków, składa się dwadzieścia jeden ksiąg historycznych i prorockich. Trzecia część, określana w Biblii hebrajskiej, gdyż poza nielicznymi wyjątkami księgi jej zostały napisane w tym języku, mianem „pisma".

Judaizm jako religia monoteistyczna, wyznawana przez Żydów, wywodzi swoje początki z wierzeń koczowniczych plemion hebrajskich, pochodzących z wierzeń ogólnosemickich, które uległy przekształceniu w XIII w., kiedy po przejściu na osiadły tryb życia, głównym bogiem tych plemion, które nazwano izraelskimi, stał się Jahwe. W procesie tym ważną rolę odegrał Mojżesz jako nauczyciel, organizator życia społecznego i religijnego oraz prawodawca plemion izraelskich. Dzięki jego działalności plemiona te połączyły się w jeden lud izraelski i zaczęły wyznawać podobne wierzenia, które złożyły się na ich wspólną religię, dziś nazywaną judaizmem. Czasem też, by podkreślić znaczenie Mojżesza dla jej powstania, nazywa się ją mozaizmem. Wyznawcy tej religii w naszym kraju określają swoją wspólnotę mianem „Związek Religijny Wyznania Mojżeszowego".

 

Jednak w owych dawnych czasach, w końcu drugiego tysiąclecia p.n.e., w wierzeniach plemion izraelskich odgrywały też ważną rolę kananejskie kulty rolnicze. Kult Jahwe, jako boga narodowego, darzącego lud izraelski szczególną opieką, został utwierdzony przez utworzenie królestwa izraelskiego. Monarchowie izraelscy stworzyli w Jerozolimie centralny ośrodek kultu Jahwe, mający umacniać ich władzę. Była nim świątynia jerozolimska, przy której powstała wpływowa warstwa kapłańska. Utwierdzało to kult Jahwe jako jedyny kult państwowy i narodowy. Do umocnienia się i zwycięstwa kultu Jahwe przyczyniła się też działalność proroków. Odegrali oni ważną rolę w powstaniu monoteizmu w okresie od VIII do - VI w. p.n.e. Pod ich wpływem utrwaliło się przekonanie, że Jahwe jest bogiem najwyższym i jedynym, surowym, miłosiernym, sprawiedliwym, stwórcą świata, panem przyrody, opiekunem ludu izraelskiego, który jest ostoją wszystkich praw i całego porządku społecznego.

 

Po upadku niepodległego bytu Królestw Izraela (722 p.n.e.) i potem Judy (587 p.n.e.) w okresie niewoli, zwanej babilońską (587-538 p.n.e.), dokonała się głęboka przemiana religii izraelskiej. Ustabilizowały się wtedy pewne praktyki, które stały się istotne w późniejszym rozwoju tej religii: obrzezanie, szabat i kult synagogalny. Skodyfikowano też wówczas przepisy prawne, moralne i rytualne. Religia izraelska, oderwana od swego terytorialnego podłoża, stała się wtedy religią społeczności rozproszonej na różnych obszarach. Wskutek tego władzę Jahwe rozszerzono na inne kraje i uczyniono go bogiem ponadnarodowym. W okresie tym uformował się właściwy judaizm. Z dawnego związku plemion ukształtował się lud, którego odtąd nie łączyło wspólne terytorium, ale jedna religia stwarzająca silne poczucie jedności i wspólnoty etnicznej. Życie religijne judaizmu koncentrowało się wtedy wokół świątyni i Tory, czyli Prawa.

 

Judaizm, jak zresztą inne religie epoki niewolniczej, utwierdzał i uzasadniał podział społeczeństwa na wolnych i niewolników. Stary Testament zawiera szereg tekstów, świadczących o trudnym losie niewolników. Jeden z nich nakazywał: „niech pan zaprowadzi go (niewolnika) przed bogów i zbliży go do drzwi, a potem niech pan przebije ucho szydłem, aby stał się niewolnikiem na zawsze" (Ks. Wyjścia 26,6). Inne utwierdzały nierówność (Ks. Wyjścia 21, 20-21; 26-27, 32). Niektóre z tekstów (Powt. Pr. 15-12-18; 23, 15, 17; Kapł. 25, 39-54) starały się wprowadzić pewne złagodzenia w położeniu niewolników hebrajskich, lecz większość z nich pozostała w sferze postulatów, a w społeczeństwie utrzymywały się nierówność i wyzysk. Występowali przeciw nim w swoim nauczaniu prorocy. Uważali oni za największe przestępstwo naruszenie porządku społecznego i prawa moralnego. Głosili, że Jahwe wymaga prawdy, praworządności, współczucia dla nieszczęśliwych i pomocy dla ubogich. Oburzało ich, że, sprawiedliwego sprzedaje się za pieniądze w niewolę (Amos 4,1), że „bogacze przyłączają dom do domu, że pole przyłączają do pola, tak że innym (ubogim) miejsca nie staje" (Izajasz 5,8), że „nienawidzą tego, co dobre, a miłują zło, odzierają lud ze skóry, a mięso z jego kości" (Micheasz 3,2).

Jeste tutaj:   ProemialBibliotekaJudaizmJudaizm - wprowadzenie
| + -