Losowa postać

Prev Next

Isaf i Na'ila

  Isaf i Na'ila to personifikacja płodności. Bóstwo czczone było w formie dwóch kamieni. Według legendy, pierwotnie była to para ludzi, którzy miłowali się w świątyni mekkańskiej, za co zostali zamienieni...

Jaghus

  Poza trzema boginiami Koran wymienia jeszcze kilku innych idoli czczonych w czasach dżahilijji. Są to: Ja'uk, Jaghus, Nasr i Wadd. Jaghus był prawdopodobnie bogiem słońca, czczonym pod postacią Iwa, szczególnie...

Harpie

  Miały ciała ptaków i twarze kobiet. Były bóstwami gwałtownego wiatru; symbolizowały także suszę, głód i zarazę. Według Hezjoda istniały trzy harpie, córki Thaumasa i okeanidy Elektry, lecz w kolejnych mitach...

Chimera

  Chimera, podobnie jak Sfinks, Cerber i wiele innych potworów, była owocem związku Echidny i Tyfona. Obdarzona głową lwa oraz ogonem smoka, wychowywała się u Amisodaresa, króla Karii. Według Homera był...

Damgalnuna

Pierwotnie być może jedna z bogiń matek, bogini ziemi. Już w okresie wczesnodynastycznym składano jej ofiary z ryb. Była żoną Enkiego.

Allah

  Najwyższe bóstwo w panteonie Arabii Środkowej to Allah, co po arabsku znaczy „bóg”. Arabowie uważali go za boga-przodka, demiurga, opiekuna nieba i deszczu. Żoną Allaha w Arabii Północnej była Al-Lat...

An

An(um). W wyliczeniach bóstw pierwsze miejsce zajmuje przeważnie Anu. Jego imię oznaczało pierwotnie „gwiazda, niebo”, potem „bóg nieba”, „bóg” w ogóle. Był to „wielki i wyniosły król bogów, król nieba,...

Ninurta

Stary sumeryjski bóg wojny, burzy i rolnictwa, występuje w odmianach miejscowych jako Ningirsu (bog miasta Lagasz, dzis. Tello), Zaibaba (bóg miasta Kisz, dzis. Al-Uhajmir), Urasz (bóg miasta Dilibat). Ninurta cieszył...

Centaury

  Centaury były inspiracją greckich pisarzy: występowały w wielu mitach, zwłaszcza Tezeuszu. Te porywcze, żyjące dziko w lasach Tesalii potwory, w górnej części ciała mające postać ludzką, a od pasa końską,...

Ninhursag

Jedna z bogiń matek, znana jako matka bogów i matka-ziemia. Symbolizowała źródło wszelkiego życia oraz płodność ziemi. czczona była w świątyni E-mah w mieście Adab.

Ciekawostki

Prev Next

Wielkie Dionizje

Wielkie Dionizje

Wielkie Dionizje ku czci boga urodzaju do urzędowego kalendarza Aten wprowadził Pizystrat.

Ojczyzna Arabów

Ojczyzna Arabów

Najstarsze dzieje Arabów i innych ludów semickich są związane z Półwyspem Arabskim, skąd ludy te rozprzestrzeniły się na rozległe obszary Bliskiego Wschodu i Aftyki Północnej.

Wieczernik

Wieczernik

Tradycja wczesnochrześcijańska zgodnie umieszcza Wieczernik - dom, w którym Chrystus z apostołami spożył Ostatnią Wieczerzę - na Syjonie (południowa część zachodniego wzgórza Jerozolimy). W IV w. wzniesiono tu pięcionawową bazylikę...

Zburzenie Świątyni Jerozolimskiej

Zburzenie Świątyni Jerozolimskiej

Świątynia w Jerozolimie stanowiła symbol jedności i niepodległości Żydów. Dlatego jej zburzenie było wielką narodową tragedią. Po 70 r. n.e. nigdy nie została już odbudowana. Obecnie przed hotelem Holy Land...

Miłość Achillesa

Miłość Achillesa

Pentezilea była podobno równie piękna, jak bezwzględna. Przybyła do Troi, by wspomóc króla Priama w walce z Grekami i szybko stała się postrachem oddziałów oblegających miasto. Wreszcie stanęła do pojedynku...

Arabski etos rycerski

Arabski etos rycerski

W okresie przedmuzułmańskim życiem beduinów na Półwyspie Arabskim kierował etos rycerski, nazywany ird lub muruwwa. Byfy to wszelkiego rodzaju nakazy tradycji dotyczące tego, co można by nazwać moralnością postępowania. Etos...

Spełniona przepowiednia

Spełniona przepowiednia

Odyseusz po wielu latach zginął z rąk Telegonosa, syna narodzonego ze związku z czarodziejką Kirke, który nie wiedział, ze ma do czynienia z własnym ojcem i przeszył go włócznią zakończoną...

Złote runo

Złote runo

Czym było złote runo, które Jazon miał zdobyć i przywieźć do Jolkos? Otóż baran o złotej sierści był darem Hermesa dla bogini mgły i chmur Nefele, żony Atamasa, władcy miasta...

Nabatejczycy

Nabatejczycy

Na północnym skraju Al-Hidżazu, na południe od Morza Martwego przez kilka wieków istniało królestwo założone przez Nabatejczyków (arab. Al-Anbat , gr. Napateu) ze stolicą w Petrze. Do dziś toczą się...

Ewangelia Jana

Ewangelia Jana

Ewangelista Jan przez wzniosłość teologii swojej Ewangelii porównany został do szybującego w górę orła.

Losowy cytat

Prev Next

Mistrz zen Dogen

Mistrz zen Dogen

 Bez niepokoju, jako ostrogi grzęźniemy w mieliznach życia, wciąż zamknięci w lochu naszych przymusowych popędów i podświadomych lęków

Robert H. Schuller

Robert H. Schuller

Każdy głupi może liczyć ziarna w jabłku. Tylko Bóg może liczyć wszystkie jabłka w jednym nasionku.

Mędrzec Narada

Mędrzec Narada

Ojciec, który ujrzy oblicze syna spłaca swój dług przodkom; syn przynosi mu nieśmiertelność. Pośród ziemskich radości nie ma większej niż radość ojca, któremu narodził się syn. Ani ciało posypane popiołem,...

Koran, 78, 1

Koran, 78, 1

Według legendy wkrótce nastąpiło drugie objawienie, które tak przeraziło Mahometa, że w popłochu uciekł do domu, gdzie poprosił swą żonę, aby nakryła go czymkolwiek. Wtedy Gabriel miał powiedzieć: „O ty,...

Nauki Buddy

Nauki Buddy

Ani ogień, ani wiatr, narodziny, ani śmierci nie mogą wymazać naszych dobrych uczynków.

Kwintus Enniusz

Kwintus Enniusz

Zabobonni guślarze i bezwstydni przepowiadacze, leniwi, obłąkani albo przyciśnięci nędzą, którzy dla siebie nie znaleźli ścieżki, a innym wskazują gościniec, którzy drugim obiecują skarby, a sami żebrzą u nich o...

Cyprian z Kartaginy

Cyprian z Kartaginy

Kto nie ma Kościoła za matkę, nie może mieć Boga za ojca.

Ksenofanes

Ksenofanes

Bóg jest wieczny, jeden, z każdej strony podobny, ograniczony, ma kształt kuli i odbiera wrażenia zmysłowe wszystkimi swoimi częściami.

mistrz zen Dogen

mistrz zen Dogen

Poznać siebie samego oznacza o sobie zapomnieć

Laurence J. Peter

Laurence J. Peter

Chodzenie do kościoła nie czyni cię chrześcijaninem tak samo jak chodzenie do garażu nie czyni cię samochodem.

Kategoria: Judaizm
Opublikowano

Starożytny Bliski Wschód, który w ciągu swych długich dziejów był kolebką wielu różnych religii, jest także miejscem powstania judaizmu. Jeśli jednak większość starożytnych religii powstałych na tym obszarze, obejmującym umownie tereny Wyżyny Irańskiej, Mezopotamii, Anatolii, Syrii i Palestyny, Półwyspu Arabskiego i Egiptu, dawno uległa zapomnieniu i zginęła w pomroce dziejów, tak że znamy je tylko z dawnych tekstów i zabytków wydobytych na światło dzienne przez archeologów, to judaizm - podobnie jak chrześcijaństwo - należy do tych nielicznych religii, które przetrwały do naszych czasów. Jego początki sięgają drugiego tysiąclecia przed naszą erą. Ma on więc za sobą ponad trzy tysiącletnią historię. W ciągu tak długich dziejów judaizm przechodził różne koleje, ulegał rozmaitym wpływom i w rezultacie zmieniającej się sytuacji historycznej i społecznej jego wyznawców zmieniał także swoje oblicze. Toteż syntetyczne przedstawienie dziejów tej religii, zwłaszcza w niedużym szkicu, nie należy do łatwych zadań i nastręcza niemałe trudności.

 

Historia tej religii wiąże się ściśle z dziejami narodu, który tę religię wyznawał i wyznaje po dziś. Judaizm bowiem pozostał religią narodową Żydów. Jego wyznawcy są dzisiaj rozproszeni po całym świecie. Toteż na ogół podobnie jak w dziejach narodu, wyróżnia się w historii judaizmu dwa zasadnicze okresy. Pierwszy z nich nosi miano biblijnego, ponieważ Biblia stanowi główne źródło naszych wiadomości o dziejach tej religii w tym okresie. Drugi zaś okres określa się najczęściej jako pobiblijny, aczkolwiek nazwa ta jest o tyle nieścisła, że początki judaizmu wywodzą się z okresu biblijnego. Dlatego także ten drugi okres określa się mianem judaizmu rabinicznego, by podkreślić, że chodzi tu o typ religii judaistycznej, który wywodząc się wprawdzie z Biblii, ukształtował się głównie w okresie działalności rabinów, a podstawowym źródłem jego poznania jest literatura rabiniczna, zwana także od swego najważniejszego dzieła, Talmudu, literaturą talmudyczną.

 

Przyjmuje się powszechnie, że początki judaizmu wywodzą się z wierzeń dawnych plemion hebrajskich, które - podobnie jak inni Semici - prowadziły początkowo koczowniczy tryb życia. Dostępne nam dokumenty historyczne wskazują, że religia Hebrajczyków w jej najwcześniejszym stadium miała wiele wspólnego z wierzeniami innych ludów semickich starożytnego Bliskiego Wschodu. Znalazły się w niej wszystkie istotne elementy religii dawnych ludów semickich. Później jednak religia ta rozwijała się swoimi drogami. Prześledzić je można właśnie dzięki zbiorom różnych utworów pisanych, które powstały w jej kręgu.

 

Jednym z takich zbiorów jest Biblia, którą w judaizmie stanowi tylko Stary Testament. Składa się na nią zbiór ksiąg powstałych mniej więcej w ciągu tysiąca lat pomiędzy 1200 a 150 r. p.n.e. Biblia judaizmu, czyli Stary Testament, dotarła do nas jako pewna skończona całość, złożona z trzech części. Pierwszą stanowi Tora, zwana też Prawem lub Pięcioksięgiem Mojżeszowym. Na drugą część, obejmującą pisma proroków, składa się dwadzieścia jeden ksiąg historycznych i prorockich. Trzecia część, określana w Biblii hebrajskiej, gdyż poza nielicznymi wyjątkami księgi jej zostały napisane w tym języku, mianem „pisma".

Judaizm jako religia monoteistyczna, wyznawana przez Żydów, wywodzi swoje początki z wierzeń koczowniczych plemion hebrajskich, pochodzących z wierzeń ogólnosemickich, które uległy przekształceniu w XIII w., kiedy po przejściu na osiadły tryb życia, głównym bogiem tych plemion, które nazwano izraelskimi, stał się Jahwe. W procesie tym ważną rolę odegrał Mojżesz jako nauczyciel, organizator życia społecznego i religijnego oraz prawodawca plemion izraelskich. Dzięki jego działalności plemiona te połączyły się w jeden lud izraelski i zaczęły wyznawać podobne wierzenia, które złożyły się na ich wspólną religię, dziś nazywaną judaizmem. Czasem też, by podkreślić znaczenie Mojżesza dla jej powstania, nazywa się ją mozaizmem. Wyznawcy tej religii w naszym kraju określają swoją wspólnotę mianem „Związek Religijny Wyznania Mojżeszowego".

 

Jednak w owych dawnych czasach, w końcu drugiego tysiąclecia p.n.e., w wierzeniach plemion izraelskich odgrywały też ważną rolę kananejskie kulty rolnicze. Kult Jahwe, jako boga narodowego, darzącego lud izraelski szczególną opieką, został utwierdzony przez utworzenie królestwa izraelskiego. Monarchowie izraelscy stworzyli w Jerozolimie centralny ośrodek kultu Jahwe, mający umacniać ich władzę. Była nim świątynia jerozolimska, przy której powstała wpływowa warstwa kapłańska. Utwierdzało to kult Jahwe jako jedyny kult państwowy i narodowy. Do umocnienia się i zwycięstwa kultu Jahwe przyczyniła się też działalność proroków. Odegrali oni ważną rolę w powstaniu monoteizmu w okresie od VIII do - VI w. p.n.e. Pod ich wpływem utrwaliło się przekonanie, że Jahwe jest bogiem najwyższym i jedynym, surowym, miłosiernym, sprawiedliwym, stwórcą świata, panem przyrody, opiekunem ludu izraelskiego, który jest ostoją wszystkich praw i całego porządku społecznego.

 

Po upadku niepodległego bytu Królestw Izraela (722 p.n.e.) i potem Judy (587 p.n.e.) w okresie niewoli, zwanej babilońską (587-538 p.n.e.), dokonała się głęboka przemiana religii izraelskiej. Ustabilizowały się wtedy pewne praktyki, które stały się istotne w późniejszym rozwoju tej religii: obrzezanie, szabat i kult synagogalny. Skodyfikowano też wówczas przepisy prawne, moralne i rytualne. Religia izraelska, oderwana od swego terytorialnego podłoża, stała się wtedy religią społeczności rozproszonej na różnych obszarach. Wskutek tego władzę Jahwe rozszerzono na inne kraje i uczyniono go bogiem ponadnarodowym. W okresie tym uformował się właściwy judaizm. Z dawnego związku plemion ukształtował się lud, którego odtąd nie łączyło wspólne terytorium, ale jedna religia stwarzająca silne poczucie jedności i wspólnoty etnicznej. Życie religijne judaizmu koncentrowało się wtedy wokół świątyni i Tory, czyli Prawa.

 

Judaizm, jak zresztą inne religie epoki niewolniczej, utwierdzał i uzasadniał podział społeczeństwa na wolnych i niewolników. Stary Testament zawiera szereg tekstów, świadczących o trudnym losie niewolników. Jeden z nich nakazywał: „niech pan zaprowadzi go (niewolnika) przed bogów i zbliży go do drzwi, a potem niech pan przebije ucho szydłem, aby stał się niewolnikiem na zawsze" (Ks. Wyjścia 26,6). Inne utwierdzały nierówność (Ks. Wyjścia 21, 20-21; 26-27, 32). Niektóre z tekstów (Powt. Pr. 15-12-18; 23, 15, 17; Kapł. 25, 39-54) starały się wprowadzić pewne złagodzenia w położeniu niewolników hebrajskich, lecz większość z nich pozostała w sferze postulatów, a w społeczeństwie utrzymywały się nierówność i wyzysk. Występowali przeciw nim w swoim nauczaniu prorocy. Uważali oni za największe przestępstwo naruszenie porządku społecznego i prawa moralnego. Głosili, że Jahwe wymaga prawdy, praworządności, współczucia dla nieszczęśliwych i pomocy dla ubogich. Oburzało ich, że, sprawiedliwego sprzedaje się za pieniądze w niewolę (Amos 4,1), że „bogacze przyłączają dom do domu, że pole przyłączają do pola, tak że innym (ubogim) miejsca nie staje" (Izajasz 5,8), że „nienawidzą tego, co dobre, a miłują zło, odzierają lud ze skóry, a mięso z jego kości" (Micheasz 3,2).

Jeste tutaj:   ProemialBibliotekaJudaizmJudaizm - wprowadzenie
| + -